TIỂU-THUYẾT
GIỌT MÁU CHUNG TÌNH
HỒI THỨ NHỨT
Thành Bình-định thuật sơ sự tích
Võ-đông-Sơ lước dậm quang-hà
Trong lúc lữa hạ vừa tàng, gió thu đổ lá, kìa xóng róng
một đám rừng thung cụm liễu, cây đứng xơ rơ, trợn mắ
trơ trơ, dường như giận cái phong-cãnh tiêu điều, mà
phai màu xũ lá. Nọ một giãy trường-san vọi vọi, nằm dọc
theo mé biễn Đông-dương, dơ sóng phơi sường mà thiêm
thiếp yêm liềm ở dưới trời nam, dường như buồn thảm
cái thời tiết đổi dời, nên không động dạng.
Còn phía Đông-nam một giãy, thì cỏ hoa lúp xúp, mấy
tòa cữa hoạn nhà quan; day mắt ngó ngan, thì thấy một
giãy đồn quân trại lính; ấy là một cãnh Tĩnh-thành Bình-định đẹp thay thủy tú san kỳ. Còn nhắm lại cãnh Tây-bắc
phía sau, thấy chớn chỡ non cao, sờ sờ một cái Cổ-Tháp
của nước Chiêm-thành khi xưa, đã thuộc về Việt-nam ta
chiếm cứ, tuy là lờ mờ bụi đóng rêu phong; nhưng cũng
còn trơ trơ một tòa tháp nguy nga nên gộp đá.
Vậy nên xưa những đứng thi nhơn danh sỉ đi ngan qua
xứ nầy, thấy cái cãnh tình sự nghiệp của nước Chiêm-thành đã tiêu điều, duy còn cái tháp nầy trãi qua chẳng
biết bao nhiêu gió táp mưa sa, thỏ tà ác lặng, thì cám
cảnh mà làm câu thi như vầy.
Đa thiểu phiền ba vân cọng khứ,
Duy dư tiền tháp lão càng khôn.
(Nghĩa là: chốn phiền-ba-thị tứ của nước Chiêm-thành
(tục kêu là Chàm) đã theo mây gió mà tang-tành, duy còn
một cái tháp tiên nầy kình với lảo càng khôn mà đứng
trơ trơ lên bàn-thạch.)
Đó rồi ngó qua phía trên, thì thấy trong đám rừng hoang
cỏ rậm, lấy cây làm gát, bẻ lá che chòi, đặng mà đục nắng
trốn mưa, ấy là rải-rác ít nhà con mọi.
Trong khi đương châm-châm mắt ngó cái cãnh tượng
của Vỏ-trụ san hà, mê mẩn thú nước bít non xanh, làm
cho ngơ ngẩn tâm thần, rồi đứng sửng chần ngần, như
điên như ngốc, thình lình thấy một lằng khói mù mịt,
xung xăng bay lên dựa mé rừng kia, rồi lần lần bay qua
triềng núi nọ.
Kế một lác nghe tiếng lạc đồng rãng rãng, chợt thấy một
bóng ngựa kim ô, bốn vó bỏ liền vo, chạy nghe lốp bốp.
Chừng chạy lại gần, thì rỏ ràng một con ngựa cao lớn
vậm vỡ phi thường, chóp mao xũ tráng, hình như sư-tữ
hạ sơn, lông gáy dững ngay, dạn giống kỳ-lân xuất thế
yên cương đẹp đẻ, kiều khấu rở ràng thật là: một giống
hùng mã long-cu, chớ chẳng phải ngựa tầm thường sánh kịp
Trên ngựa ấy thấy một trang niên thiểu, lưng mang đản
kím, mình mặc vỏ-trang, tướng mạo đường đường, thật
đáng một vị anh hùng hào-kiệt, đương buông cương giục
ngựa, bôn ba lước dậm quang-hà, vược bụi băng rừng
vội vã theo đường tiễu-lộ.
(Khán quan có biết một vị thiếu niên nầy là ai chăng?
Nếu tôi không cầm viết chĩ ngay ra dưới đây, thế thì liệc
vị khán-quan có lẻ cũng còn hồ nghi mà tưỡng rằng một
người tha ban dị chũng.
Song người thiếu-niên nầy chẳng lạ, người nầy tên là
Vỏ-đông-Sơ, vẩn là con cũa một vị Khai-quốc công-thần
của đức Cao-Hoàng khi xưa, là quan Hậu-quân Vỏ-Tánh.)
Đây tôi xin nhắc sơ lược sự tích của quan Hậu-quan Vỏ-Tánh. Nguyên là người ở Baria, sau nghe Cao-hoàng muốn
phục-nghiệp trung hưng, thì ngài đem binh ứng nghĩa,
đánh với Nguyển-Nhạc Tây-Sơn, đến đâu thì kỳ khai đắc
thắng, mã đáo thành công, bọn giặc đều táng đởm kinh
tâm, mà cho ngài là một vị Vỏ-công danh tướng.
Khi ngài bị một vị tướng-quân cũa Tây-Sơn là Trần-quan-Diệu vây thành Bình-Định ba năm, trong đã hết
lương, ngoài không binh cứu. Đương lúc thế cùng binh
nhược như vậy, ngài bèn lên cái lầu Bác-giác kia, rồi kêu
tướng-sĩ đến mà nói như vầy: « Các tướng-sĩ ôi! ta cãm
ơn tướng-sĩ đã tận tâm kiệt lực, lước đạn xông tên, mà chịu cực khổ với ta trong thành nầy đã ba năm dư, cáng
tưởng hết sức với nước nhà mà trừ loài nghịch tặc,
nhưng binh giặc càng ngày càng đông, mà trong thành
lương tiền đều hết. Vậy nay ta quyết mượn ngọn lữa nầy
mà vị quốc quyên sanh, cho khỏi nhọc lòng tướng-sĩ;
nhưng ta xin tướng-sĩ một đều là sau khi ta thác rồi, thì
các tướng-sĩ sẻ mở cữa thành ra mà trở về quê hương
xứ sở, đặng nuôi dưởng cha mẹ vợ con, chớ chẳng nên
dục lợi cầu vinh mà hàng đầu kẻ giặc. »
Nói rồi day qua hướng Nam lạy vua 4 lạy, rồi lấy điếu
thuốc của ngài hút liện trên giàng hỏa, thuốc súng bắt
lữa lừng lên.
Ôi! cái hồn trung liệc cũa một vị khai quốc công
thần, nay đã theo ngọn lữa vô-tình nầy; phất phất
phiêu phiêu, mà tiêu diêu nơi cỏi thọ.
Đây tôi xin nhắc lại tên Vỏ-đông-Sơ khi cha người là
Vỏ-Tánh mất rồi, thì Đông-Sơ còn nhỏ ở với mẹ là Ngọc-Du công-chúa tại Nam-Kỳ, đến khi lớn lên thì mẹ đã từ
trần, Đông-Sơ bèn ra ở với chú tại thành Bình-Định mà
học nghề văn, tập nghiệp vỏ. Thật là một vị con dòng
cháu giống cũa cữa tướng nhà quan, tánh chất thông minh
học ít biết nhiều, nên văn vỏ gồm hai, đáng một bực
nhơn tài tuấn kiệt.
Chú thấy Đông-Sơ thông-minh hào-hiệp, thì thương
cháu cũng như con: bởi vậy nên đã nhiều phen muốn
tính việc nhơn duyên, đặng định cho cháu sánh bề giai
ngẩu. Nhưng Đông-Sơ chối từ không chịu, mà thưa với
chú rằng:
Thưa chú! chú đã đem lòng hạ cố mà nghĩ thương
chúc phận đơn cô, nên muốn tính việc lứa đôi, thì cháu
chẳng xiết muôn ngàn cãm tạ. Nhưng mà cháu nghĩ phận
trẻ đương lúc bèo mây trôi nỗi, nào biết đâu là biển ái
nguồn ân, vì cái án công danh còn ngơ ngơ ngẩn ngẩn
nơi chốn phong trần, chưa biết chừng nào đặng mở mang
mày mặt, lẻ đâu dám vội quên chữ lập thân hành đạo,
cho hiển tỗ vinh tông, lại đem cái chí khí nam-nhi mà
ràng buộc theo dây tình thê-nữ? Vả lại: sự chồng vợ là một mối luân thường rất trọng, trong lúc thời đợi văn
minh, xin chú đễ cho cháu lóng đục dò trong, mà lựa một
bực đức hạnh song toàn, sắc tài xứng đáng, đặng ngày
sau lấy cái sự tài đức cũa phấn đại quần-xoa mà cầm
quyền tề gia nội trợ thì mới đặng, ấy là chí bình sanh
sở nguyện cũa cháu như vậy. »
Chú nghe Đông-Sở phân giãi cặn kẻ mấy lời, thì chúm
chím miệng cười, thĩnh thoản vuốt râu, rồi gặt đầu mà
cho là phải.
Cách ít bữa, Đông-Sơ thưa với chú xin ra Đông-kinh
du-học, trước là trao dồi việc vỏ, sau là tập luyện nghề
văn, cho tinh thuộc hoàn toàn, đặng đợi hội thu-vi ra mà
lập công danh với thế, đoạn mới sắm sữa đồ hành trang
và lộ phí, rồi một mình giục ngựa buông cương, giãi nắng
dầm sương, theo quan lộ băng chừng thẳng tới.
Đây tôi xin nhắc khán-quan nhớ lại trong khoản truớc
tôi đã nói một vị thiếu-niên anh hùng cởi ngựa chạy nơi
mé rừng kia, làm cho một lằng khói bụi bay lên mù mịt,
đó là lúc Vỏ-đông-Sơ đã từ giã chú rồi, cởi ngựa ra Đông-kinh mà du-học, nên đây tôi xin tiếp theo.