Trần sinh, tên Bật Giáo, tự Minh Doãn, người đất Yên. Nhà nghèo, theo phó tướng Giả Quán làm thư ký. Thuyền đậu hồ Động Đình. Vừa lúc một con rồng heo (cá heo sông) nổi trên mặt nước, Giả bắn trúng lưng nó. Có con cá ngậm đuôi rồng không buông, bắt được cả hai. Xích lại buộc trên cột buồm, thoi thóp sắp chết; mà mõm rồng cứ há ra khép lại, như cầu xin cứu giúp. Sinh động lòng thương xót, xin Giả thả ra. Sinh có mang thuốc trị vết thương, thử bôi lên chỗ đau, thả xuống nước, nó nổi chìm một lúc rồi mất. Hơn một năm sau, sinh về bắc, lại qua Động Đình, gặp gió lớn lật thuyền. May bám được một cái sọt tre, trôi dạt suốt đêm, mắc vào gốc cây thì dừng. Sinh bám bờ vừa lên được thì có xác nổi tới, chính là đứa tiểu đồng của mình. Gắng sức kéo lên thì đã tắt thở. Sinh thảm thiết chán nản, ngồi nghỉ bên cạnh. Chỉ thấy núi nhỏ biếc xanh, liễu mảnh đung đưa, người đi đường rất ít, không biết hỏi đường. Từ tảng sáng đến quá giờ thìn, sinh buồn bã không biết đi đâu. Bỗng tay chân đứa tiểu đồng hơi cử động, sinh mừng sờ vào. Chẳng bao lâu, nó nôn ra mấy đấu nước, tỉnh lại, sống lại. Hai người phơi áo trên đá, gần trưa mới khô mặc được. Bụng đói cồn cào không chịu nổi. Bèn vượt núi đi nhanh, mong gặp thôn làng. Vừa lên nửa núi, nghe tiếng tên kêu vù vù. Đang ngờ ngợ nghe xem nơi nào, thì có hai cô gái cưỡi ngựa tốt phi đến, nhanh như rải đậu. Mỗi người quấn khăn lụa đỏ ngang trán, cài lông trĩ trên búi tóc, mặc áo tím tay nhỏ, thắt lưng gấm xanh; một người cầm cung đạn, một người đeo găng tay da xanh ở cánh tay. Qua đỉnh đèo, thì thấy mấy chục kỵ mã đi săn trong bụi rậm, đều là mỹ nữ, trang phục giống nhau. Sinh không dám tiến. Có một người đàn ông chạy bộ, dáng như lính giữ ngựa, sinh đến hỏi. Đáp: "Đây là Tây Hồ chủ đi săn ở núi này." Sinh kể mình từ đâu đến, lại nói đang đói. Lính giữ ngựa cởi túi lương khô đưa cho, dặn: "Nên tránh xa ngay, xúc phạm xa giá là chết!" Sinh sợ, chạy xuống núi. Trong rừng rậm thấp thoáng có điện gác, sinh cho là chùa. Đến gần, thấy tường phấn vây quanh, dòng suối chảy ngang, cổng son hé mở, có cầu đá bắc qua. Vịn cánh cổng nhìn vào, thì đài tạ vờn mây, giống vườn thượng uyển, lại ngờ là vườn đình của nhà quý. Chần chừ bước vào, dây leo chắn đường, hoa thơm phả vào người. Qua mấy khúc lan can quanh co, lại là một sân viện khác, mấy chục cây liễu rủ, vươn cao phất mái hiên son. Chim núi vừa hót, cánh hoa cùng bay; gió nhẹ trong sâu vườn thì tiền du tự rụng. Vui mắt vui lòng, gần như không phải cõi người. Đi qua tiểu đình, có một cái xích đu, đỉnh ngang mây; mà dây buông thấp, vắng bóng người. Sinh ngờ nơi gần khuê các, sợ hãi không dám vào sâu. Chốc lát nghe ngựa hí ngoài cổng, dường như có tiếng nữ cười nói. Sinh cùng tiểu đồng núp trong bụi hoa. Chẳng bao lâu tiếng cười gần dần. Nghe một cô gái nói: "Hôm nay hứng săn không tốt, bắt được ít chim." Một cô khác nói: "Nếu không nhờ công chúa bắn rơi con nhạn, thì gần như uổng công người ngựa." Chốc lát, mấy người áo đỏ vây quanh một cô gái lên ngồi trong đình. Nàng mặc áo ngắn tay cụt, trang phục võ, tuổi chừng mười bốn mười lăm. Búi tóc như sương khói, eo thon như gió thoảng, hoa ngọc hoa quỳnh cũng chưa đủ sánh. Các cô dâng trà, đốt hương, rực rỡ như gấm chất đống. Một lúc, nàng đứng dậy, bước xuống thềm. Một cô nói: "Công chúa cưỡi ngựa mệt nhọc, còn chơi xích đu được không?" Công chúa cười gật. Liền có người kề vai, người nắm tay, người vén váy, người cầm giày, dìu nàng lên. Công chúa duỗi cổ tay ngọc, đạp giày nhọn, nhẹ như chim én, tung vào mây xanh. Rồi được đỡ xuống. Mọi người nói: "Công chúa đúng là tiên nhân!" Cười nói rồi đi. Sinh nhìn trộm lâu, thần chí bay bổng. Đến khi tiếng người đã lặng, chàng bước ra dưới xích đu, thơ thẩn mơ tưởng. Thấy dưới hàng rào có khăn đỏ, biết là của các mỹ nhân đánh rơi, mừng giấu vào tay áo. Lên đình, thấy trên án bày đồ văn phòng, bèn đề lên khăn rằng: "Ai bày trò đẹp ví như bán tiên? Rõ ràng nàng Quỳnh nữ rải sen vàng. Trong đội Quảng Hàn chắc có kẻ ghen, chớ tin bước lăng ba lên chín tầng trời." Đề xong, ngâm nga đi ra. Tìm lại đường cũ, thì mấy lớp cổng đã đóng chặt. Chần chừ không biết làm sao, quay lại thì lầu gác đài tạ đã đi gần hết. Một cô gái bước vào, kinh ngạc hỏi: "Sao anh được đến đây?" Sinh vái nói: "Người lạc đường, xin cứu giúp." Cô hỏi: "Có nhặt được khăn đỏ không?" Đáp: "Có. Nhưng đã làm bẩn, biết làm sao?" Bèn lấy ra. Cô gái kinh hãi nói: "Anh chết không có chỗ chôn rồi! Cái này công chúa thường dùng, anh viết bậy như thế, sao còn đất mà dung thân?" Sinh tái mặt, van xin thoát tội. Cô nói: "Trộm nhìn cung nghi, tội đã không tha. Nghĩ anh là nho sinh nhã nhặn, tôi muốn riêng giúp giữ mạng; nay họa tự anh gây, tính sao được!" Rồi hớt hải cầm khăn đi. Sinh tim đập mạnh, da nổi gai, hận không có cánh, chỉ biết vươn cổ chờ chết.
Hồi lâu, cô gái lại đến, thì thầm chúc mừng: "Anh có hy vọng sống rồi! Công chúa xem khăn ba bốn lần, bật cười không có vẻ giận, có lẽ sẽ tha anh. Nên tạm nhẫn nại chờ, đừng leo cây chui tường, bị phát hiện thì không tha đâu." Mặt trời đã xế, lành dữ chưa biết, bụng đói cồn cào, lo đến muốn chết. Chốc lát, cô gái khêu đèn đến. Một a hoàn xách bình hộp, mang rượu thức ăn cho sinh. Sinh vội hỏi tin tức. Cô nói: "Vừa rồi tôi nhân lúc rảnh nói: 'Thư sinh trong vườn, nếu có thể tha thì tha; không thì đói cũng chết.' Công chúa trầm ngâm nói: 'Đêm khuya biểu hắn đi đâu?' Bèn sai đem thức ăn cho anh. Đây không phải tin xấu." Sinh đi quanh suốt đêm, nguy hiểm không yên. Đến cuối giờ thìn, cô gái lại mang cơm. Sinh khẩn cầu nói giúp. Cô nói: "Công chúa không nói giết, cũng không nói tha. Bọn tôi hạng người dưới, sao dám nhiều lời làm phiền?" Rồi mặt trời xế tây, sinh đang ngóng nhìn thì cô gái thở hổn hển chạy vào, nói: "Nguy rồi! Kẻ lắm lời đã tiết lộ chuyện cho vương phi; vương phi trải khăn xuống đất, mắng dữ 'đồ cuồng tăng', tai họa không xa nữa!" Sinh kinh hãi, mặt như tro đất, quỳ dài xin chỉ dạy. Bỗng nghe tiếng người ồn ào, cô gái xua tay tránh đi. Mấy người cầm dây thừng, hùng hổ xông vào. Trong đó một a hoàn nhìn kỹ, nói: "Tưởng là ai, hóa ra Trần lang!" Bèn ngăn người cầm dây, nói: "Khoan, khoan, đợi bẩm vương phi." Quay đi nhanh. Một lát quay lại nói: "Vương phi mời Trần lang vào." Sinh run rẩy theo. Qua mấy chục cửa, đến một cung điện, rèm biếc móc bạc. Liền có mỹ cơ vén rèm xướng: "Trần lang đến." Trên có một người đẹp, áo xống rực rỡ. Sinh phục xuống dập đầu, nói: "Cô thần muôn dặm, xin tha mạng sống." Vương phi vội đứng dậy, tự tay kéo sinh lên, nói: "Nếu không phải quân tử, ta đâu có ngày nay. Bọn tỳ nữ vô tri làm phật ý khách quý, tội sao chuộc được!" Liền bày tiệc lớn, rót chén khắc hoa. Sinh ngơ ngác không hiểu nguyên cớ. Vương phi nói: "Ơn tái tạo, hận không có chỗ báo. Con gái ta được chàng đề khăn yêu mến, ắt là thiên duyên, tối nay sai nó hầu chàng." Sinh ngoài mong đợi, thần trí bàng hoàng không bám vào đâu. Trời vừa tối, một a hoàn bước tới nói: "Công chúa đã trang điểm xong." Liền dẫn sinh vào màn. Bỗng sênh sáo rộn ràng; thềm đều trải thảm hoa; cổng, sảnh, hàng rào, nhà xí đâu đâu cũng thắp nến lồng. Mấy chục yêu cơ đỡ công chúa làm lễ giao bái. Mùi xạ lan đầy khắp cung điện. Rồi cùng vào màn, hai bên yêu thương nhau. Sinh nói: "Thần tử lữ khách, bình sinh chưa biết hầu hạ. Làm bẩn khăn thơm mà tránh được búa rìu đã là may; lại được ban hôn nhân, thật không ngờ." Công chúa nói: "Mẹ thiếp là phi của Hồ quân, con gái Dương Giang vương. Năm ngoái về thăm nhà, tình cờ dạo trên hồ, bị tên lạc bắn trúng. Nhờ chàng cứu thoát, lại cho thuốc, cả nhà mang ơn, luôn không rời lòng. Chàng đừng nghi thiếp khác loài. Thiếp nhận của Long quân bí quyết trường sinh, nguyện cùng chàng chia sẻ." Sinh bèn hiểu là thần nhân. Hỏi: "Sao a hoàn biết tôi?" Đáp: "Hôm ấy trên thuyền ở Động Đình, có con cá nhỏ ngậm đuôi, chính là a hoàn ấy." Lại hỏi: "Đã không bị giết, sao chậm trễ không tha?" Nàng cười nói: "Thật thương tài chàng, nhưng không tự chủ được. Thiếp suốt đêm trằn trọc, người khác không biết." Sinh than: "Nàng là Bào Thúc của tôi. Người mang cơm là ai?" Đáp: "A Niệm, cũng là tâm phúc của thiếp." Sinh nói: "Lấy gì báo đức?" Nàng cười: "Hầu chàng đã có ngày, từ từ tính liệu chuộc lỗi chưa muộn." Hỏi: "Đại vương ở đâu?" Đáp: "Theo Quan Thánh đi đánh Xi Vưu chưa về." Ở mấy ngày, sinh lo nhà không tin tức, lòng nhớ rất tha thiết, bèn trước gửi thư báo bình an sai tiểu đồng về. Nhà nghe thuyền lật ở Động Đình, vợ con đã để tang hơn một năm. Tiểu đồng về, mới biết sinh chưa chết; nhưng tin tức bị ngăn cách, rốt cuộc e sinh trôi dạt khó về. Nửa năm nữa, sinh bỗng về, áo cừu ngựa tốt rực rỡ, trong túi đầy ngọc quý. Từ đó giàu muôn vạn, thanh sắc xa hoa, nhà thế gia cũng không bì kịp. Bảy tám năm, sinh được năm con. Ngày ngày yến tiệc khách khứa, cung thất ăn uống phụng dưỡng cực kỳ thịnh soạn. Có người hỏi gặp gỡ ra sao, chàng kể không chút giấu. Có người bạn thuở nhỏ là Lương Tử Tuấn, làm quan ở miền nam hơn mười năm. Về qua Động Đình, thấy một chiếc thuyền vẽ, lan can chạm cửa son, tiếng sênh ca nhỏ nhẹ, lững lờ trên sóng khói. Thỉnh thoảng có mỹ nhân đẩy cửa sổ tựa nhìn. Lương chăm chú nhìn trong thuyền, thấy một người đàn ông trẻ tuổi, đầu trần vắt chân ngồi trên đó; bên cạnh có hai mỹ nữ mười sáu tuổi, xoa bóp thay nhau. Nghĩ ắt là quý quan nước Sở, nhưng tùy tùng lại ít. Nhìn kỹ thì là Trần Minh Doãn. Không kìm được, tựa lan can gọi to. Sinh nghe tiếng, dừng chèo, ra mũi thuyền, mời Lương sang thuyền. Thấy đồ ăn thừa đầy án, hơi rượu còn nồng. Sinh lập tức bảo dọn đi. Chốc lát, ba năm a hoàn đẹp bưng rượu nấu trà, sơn hào hải vị mắt chưa từng thấy. Lương kinh ngạc nói: "Mười năm không gặp, sao giàu sang đến thế!" Sinh cười: "Anh coi thường kẻ nho nghèo không thể làm nên sao?" Hỏi: "Vừa cùng uống rượu là ai?" Đáp: "Nhà tôi đó." Lương lại càng lạ. Hỏi: "Dắt cả nhà đi đâu?" Đáp: "Sắp sang phía tây." Lương muốn hỏi thêm, sinh vội sai ca hát nhắm rượu. Lời vừa dứt, sấm khô vang tai, đàn sáo nhộn nhạo, không còn nghe được tiếng cười nói. Lương thấy mỹ nhân đầy trước mặt, nhờ hơi men nói to: "Minh Doãn công, có thể khiến tôi thật sự mất hồn không?" Sinh cười: "Ngài say rồi! Nhưng có thể tặng cố nhân giá một mỹ thiếp." Bèn bảo thị nữ dâng một viên minh châu, nói: "Lục Châu không khó mua, để rõ tôi không bủn xỉn." Rồi vội từ biệt: "Có việc nhỏ gấp, không thể ở lâu với cố nhân." Tiễn Lương về thuyền, nhổ neo đi thẳng. Lương về, dò hỏi ở nhà sinh, thì sinh đang uống rượu với khách, càng nghi. Hỏi: "Hôm qua ở Động Đình, sao về nhanh thế?" Đáp: "Không có chuyện đó." Lương bèn thuật lại những gì thấy, cả tiệc kinh ngạc. Sinh cười: "Anh nhầm rồi, tôi đâu có thuật phân thân?" Mọi người lấy làm lạ, nhưng rốt cuộc không giải được lý do. Sau sinh mất năm tám mươi mốt tuổi. Khi đưa tang, ai nấy ngạc nhiên vì quan tài nhẹ; mở ra thì chỉ là quan tài rỗng.
Dị Sử thị nói: Sọt tre không chìm, khăn đỏ đề thơ, trong đó có quỷ thần; mà đều thông nhờ một ý niệm trắc ẩn. Đến cung thất vợ thiếp, một thân mà hưởng hai nơi, lại không hiểu nổi. Xưa có người mong vợ đẹp thiếp xinh, con quý cháu hiền, mà lại muốn trường sinh bất tử, cũng chỉ được một nửa thôi. Chẳng lẽ trong hàng tiên cũng có Phần Dương, Quý Luân sao?
