Khổng Tuyết Lạp là hậu duệ thánh nhân, tính nho nhã, giỏi thơ. Có người bạn thân làm huyện lệnh Thiên Thai, gửi thư mời. Sinh đi thì huyện lệnh vừa mất. Sinh lưu lạc không về được, ở trọ chùa Bồ Đà, làm thuê chép kinh cho sư chùa.
Phía tây chùa hơn trăm bước có dinh thự của Thiện tiên sinh. Tiên sinh vốn là công tử nhà quan, vì kiện tụng lớn mà sa sút, người nhà ít, dọn về quê ở, nhà để bỏ trống. Một hôm tuyết rơi lớn, vắng vẻ không người qua lại. Sinh tình cờ đi ngang cửa, một chàng trai bước ra, phong thái rất đẹp. Thấy sinh, chàng bước tới chào, hỏi han vài lời rồi mời vào. Sinh mến chàng, vui vẻ theo vào. Nhà không rộng lắm, chỗ nào cũng treo màn gấm, vách nhiều thư họa của người xưa. Trên bàn có một cuốn sách, nhãn đề: "Lang Hoàn tỏa ký". Sinh lật xem qua, đều là điều chưa từng thấy. Sinh vì ở trong dinh họ Thiện, tưởng chàng là chủ nhà nên cũng không hỏi quan tước.
Chàng trai hỏi kỹ hành tung của sinh, thương cho cảnh ngộ, khuyên mở trường dạy học. Sinh than: "Kẻ lữ khách như tôi, ai là người đỡ đầu?" Chàng nói: "Nếu ông không chê tôi là ngựa kém, tôi xin làm học trò." Sinh mừng, không dám nhận làm thầy, xin làm bạn. Sinh hỏi: "Nhà này sao bỏ trống lâu?" Đáp: "Đây là phủ họ Thiện, trước kia công tử về quê nên bỏ trống lâu. Tôi họ Hoàng Phủ, tổ tiên ở Thiểm. Vì nhà cháy trong đám lửa đồng nên tạm mượn chỗ ở." Sinh mới biết không phải họ Thiện. Tối ấy chuyện trò vui vẻ, giữ sinh ngủ chung giường.
Mờ sáng, có đồng tử nhóm lò than trong phòng. Chàng trai dậy trước vào trong, sinh còn ôm chăn ngồi. Đồng tử vào thưa: "Thái công đến." Sinh giật mình đứng dậy. Một ông lão bước vào, tóc mai bạc trắng, ân cần tạ sinh: "Tiên sinh không chê đứa con ngu, chịu ban chỉ dạy. Tiểu tử mới tập vẽ vời, xin đừng vì là bạn mà coi như bậc ngang hàng." Rồi dâng một bộ áo gấm, mũ điêu, tất, giày mỗi thứ một món. Nhìn sinh rửa mặt chải đầu xong, ông bảo dọn rượu thức ăn. Bàn ghế, giường, xiêm áo, không biết gọi là gì, ánh sáng chói mắt. Rượu mấy tuần, ông lão cáo lui, chống gậy đi.
Ăn xong, công tử nộp bài học, đều là văn cổ, không có văn thi cử. Hỏi, chàng cười nói: "Tôi không cầu công danh." Đến tối, lại rót rượu: "Đêm nay vui hết mình, ngày mai sẽ không được nữa." Chàng gọi đồng tử: "Xem thái công ngủ chưa; ngủ rồi thì lén gọi Hương Nô đến." Đồng tử đi, trước đem tới đàn tỳ bà trong túi thêu. Một lát, một tỳ nữ bước vào, trang điểm đỏ rực, đẹp tuyệt. Công tử bảo gảy khúc Tương phi. Tỳ nữ dùng móng ngà gảy, âm thanh hào hùng bi thương, tiết tấu không giống điều từng nghe. Lại bảo rót rượu bằng chén lớn, đến canh ba mới thôi.
Hôm sau dậy sớm cùng đọc sách. Công tử rất thông tuệ, xem qua là làm được thơ. Hai ba tháng sau, hạ bút đã kinh người. Hai bên hẹn năm hôm uống một bữa, mỗi lần uống là gọi Hương Nô. Một tối, rượu nồng hơi nóng, sinh nhìn chăm chăm vào nàng. Công tử đã hiểu ý, nói: "Tỳ nữ này do cha tôi nuôi. Huynh đơn côi không nhà, tôi đã nghĩ thay cho huynh từ lâu. Sẽ tìm cho huynh một người bạn đời tốt." Sinh nói: "Nếu được ban ơn, nhất định phải như Hương Nô." Công tử cười nói: "Huynh đúng là kẻ 'ít thấy mà lắm điều lạ'. Coi người này là đẹp thì cái nguyện của huynh dễ thỏa thôi."
Ở được nửa năm, sinh muốn ra chơi ngoại thành, đến cửa thì thấy hai cánh cửa khóa từ ngoài. Hỏi, công tử nói: "Cha tôi sợ huynh giao du nhiều làm phân tâm, nên từ chối khách." Sinh cũng yên lòng. Khi ấy đang nắng nóng oi bức, dời phòng học ra đình trong vườn. Ngực sinh nổi một cục sưng như quả đào, một đêm to như cái bát, đau đớn rên rỉ. Công tử sớm tối thăm nom, bỏ cả ăn ngủ. Mấy hôm nữa, vết loét nặng thêm, sinh bỏ cả ăn uống. Thái công cũng đến, đối diện thở dài. Công tử nói: "Đêm trước con nghĩ đến bệnh của tiên sinh, em Kiều Na chữa được. Đã sai người sang nhà ngoại gọi về, sao lâu chưa đến?"
Chốc sau đồng tử vào báo: "Nương Na đã đến, dì và Tùng cô cùng đến." Cha con vội đi vào trong. Một lát, công tử dẫn em gái ra xem bệnh cho sinh. Nàng chừng mười ba mười bốn tuổi, mắt long lanh thông tuệ, dáng liễu mảnh mai. Sinh nhìn thấy dung nhan, quên cả rên đau, tinh thần sảng khoái. Công tử nói: "Đây là bạn tốt của anh, chẳng khác ruột thịt, em hãy chữa cho." Cô gái bèn thu vẻ thẹn, vén ống tay áo dài, lại giường chẩn bệnh. Khi nắm tay, sinh thấy hương thơm hơn cả lan. Cô cười nói: "Đáng bệnh thế này, mạch tim đang động. Bệnh tuy nguy nhưng chữa được, chỉ là cục thịt đã đông cứng, phải rạch da cắt thịt mới được."
Cô bèn tháo chiếc xuyến vàng trên cánh tay đặt lên chỗ đau, từ từ ấn xuống. Vết sưng bỗng nhô lên một tấc, vượt qua khỏi vòng xuyến, còn phần sưng ở gốc thì bị bó gọn bên trong, không còn to như cái bát nữa. Cô bèn một tay mở vạt áo, tháo con dao bên mình, lưỡi mỏng hơn tờ giấy, cầm xuyến nắm lưỡi, nhẹ nhàng áp sát gốc mà cắt. Máu tím chảy ra, thấm cả chiếu giường. Nhưng sinh mê đắm nhan sắc ở gần, chẳng những không thấy đau mà còn sợ việc cắt xong nhanh, không được nấn ná bên cạnh lâu. Chẳng mấy chốc, thịt thối cắt đứt, tròn như cái bướu gọt từ trên cây. Cô lại gọi nước rửa chỗ cắt. Rồi từ miệng nhả ra một viên ngọc đỏ như hòn đạn, đặt lên thịt, ấn cho xoay tròn: vừa một vòng thấy nóng như lửa xông lên; vòng thứ hai thấy ngứa râm ran; vòng thứ ba thì khắp người mát lạnh, thấm vào tận xương tủy. Cô nuốt viên ngọc vào, nói: "Khỏi rồi!" Rồi rảo bước đi.
Sinh nhảy dậy chạy theo tạ, bệnh nặng như tan biến. Nhưng lòng thương nhớ dung quang, khổ không tự chủ nổi. Từ đó bỏ sách ngồi ngây, chẳng còn thiết gì. Công tử đã nhìn thấu, nói: "Em tìm cho huynh được một người bạn đời tốt." Hỏi: "Ai?" Đáp: "Cũng là họ hàng của em." Sinh nghĩ hồi lâu, chỉ nói: "Không cần." Sinh quay mặt vào tường ngâm: "Đã từng qua biển khó thành nước, ngoài núi Vu không còn là mây." Công tử hiểu ý, nói: "Cha tôi ngưỡng mộ tài lớn của huynh, thường muốn kết thông gia. Nhưng chỉ có một em gái út, tuổi còn nhỏ. Có cô em họ bên dì tên A Tùng, mười tám tuổi, dung mạo khá. Nếu huynh không tin, chị Tùng ngày ngày dạo vườn đình, chờ ở nhà ngang phía trước có thể nhìn thấy."
Sinh làm theo, quả thấy Kiều Na cùng một giai nhân đi tới, mày vẽ cong cong, chân sen đạp phượng, ngang với Kiều Na. Sinh rất mừng, xin công tử làm mối. Hôm sau công tử từ trong ra, mừng nói: "Xong rồi." Bèn dọn riêng một viện để làm lễ cưới cho sinh. Đêm ấy kèn trống rộn ràng, bụi rơi bay mù mịt; người tiên trong tầm mắt bỗng cùng chung chăn gối, sinh ngờ rằng cung Quảng Hàn chưa chắc đã ở trên mây. Sau lễ hợp cẩn, sinh rất vừa lòng.
Một đêm, công tử nói với sinh: "Ơn thiết thác với nhau, không ngày nào quên. Gần đây Thiện công tử thắng kiện về, đòi lại nhà rất gấp, ý định bỏ đây sang phía tây. Thế khó sum họp lại, ly tình canh cánh trong lòng." Sinh xin theo đi. Công tử khuyên sinh về quê. Sinh khó xử. Công tử nói: "Đừng lo, sẽ đưa huynh đi ngay." Chẳng bao lâu, thái công dẫn Tùng nương đến, tặng sinh một trăm lạng vàng. Công tử hai tay nắm tay vợ chồng sinh, dặn nhắm mắt đừng nhìn. Bay lơ lửng trên không, chỉ nghe gió ù bên tai, hồi lâu nói: "Đến rồi." Mở mắt ra, quả thấy quê cũ. Sinh mới biết công tử không phải người. Mừng gõ cửa nhà, mẹ ra ngoài mong đợi, lại thấy vợ đẹp, cùng vui mừng. Quay lại nhìn thì công tử đã đi mất. Tùng nương thờ mẹ chồng hiếu thảo, sắc đẹp hiền đức, tiếng đồn xa gần.
Sau sinh đỗ tiến sĩ, được bổ tư lý Diên An, đem cả nhà đi nhậm chức. Mẹ vì đường xa không đi. Tùng nương sinh một đứa con trai, đặt tên Tiểu Hoạn. Sinh vì xúc phạm trực chỉ bị cách chức, vướng víu không về được. Tình cờ đi săn ngoài đồng, gặp một chàng trai đẹp cưỡi ngựa ô, nhìn mình liên tục. Nhìn kỹ, chính là Hoàng Phủ công tử. Cầm cương dừng ngựa, buồn vui lẫn lộn. Công tử mời sinh đi, đến một thôn, cây cối rậm rạp, bóng che khuất trời. Vào nhà chàng, thấy đinh cửa vàng bóng, đúng là nhà thế tộc. Hỏi em gái thì đã gả chồng; nhạc mẫu thì đã mất, cùng thương xót sâu sắc. Ở một đêm rồi từ biệt, cùng vợ trở về.
Kiều Na cũng đến, bế con của sinh mà nựng: "Chị làm loạn giống nòi nhà em rồi." Sinh lạy tạ ơn xưa. Cô cười nói: "Anh rể phát đạt rồi. Vết dao đã lành, còn nhớ đau không?" Chồng cô là Ngô lang cũng đến ra mắt. Ở hai đêm rồi đi.
Một hôm, công tử có vẻ lo lắng, nói với sinh: "Trời giáng tai họa, có cứu được không?" Sinh không biết việc gì, chỉ hăng hái nhận lời. Công tử vội chạy ra, gọi cả nhà vào, lạy xếp hàng trên sảnh. Sinh hoảng sợ, gấp hỏi. Công tử nói: "Tôi không phải loài người, là hồ ly. Nay có kiếp sấm sét. Nếu huynh chịu lấy thân gánh nạn, cả nhà có hy vọng sống; không thì xin bế con đi, đừng để liên lụy." Sinh thề sống chết cùng. Công tử bèn bảo sinh cầm kiếm đứng ở cửa, dặn: "Sấm sét đánh xuống, đừng động đậy!" Sinh làm theo.
Quả nhiên mây đen kéo đến ban ngày tối sầm, đen như mực. Quay nhìn nhà cũ, không còn cổng ngõ, chỉ thấy một gò mả lớn sừng sững, một hố sâu không đáy. Đang ngơ ngác thì một tiếng sét nổ, núi non rung chuyển; mưa rào gió dữ, cây già bật gốc. Sinh hoa mắt điếc tai, đứng im không nhúc nhích. Bỗng trong khói đen như bông, thấy một vật quỷ mỏ nhọn vuốt dài, từ hố chộp một người ra, theo khói bay thẳng lên. Chợt thoáng thấy áo giày, sinh nghĩ giống Kiều Na. Bèn vội nhảy khỏi mặt đất, dùng kiếm chém, con quỷ theo tay rơi xuống. Bỗng sấm nổ đùng đoàng, sinh ngã, rồi chết.
Một lát, trời quang, Kiều Na đã tự tỉnh lại. Thấy sinh chết bên cạnh, khóc lớn: "Khổng lang vì tôi mà chết, tôi sống làm gì!" Tùng nương cũng ra, cùng khiêng sinh về. Kiều Na bảo Tùng nương nâng đầu sinh; anh dùng cây trâm vàng cậy răng sinh; cô tự nắm cằm sinh, dùng lưỡi đưa viên ngọc đỏ vào, lại áp môi mà thổi hơi. Viên ngọc theo hơi vào cổ họng, kêu lạo xạo. Một lát sau, sinh tỉnh lại, thấy người nhà đầy trước mặt, ngỡ như vừa tỉnh mộng. Cả nhà đoàn tụ, hết sợ mà mừng.
Sinh nghĩ nơi mồ hoang không thể ở lâu, bàn cùng về quê. Cả nhà khen phải, chỉ Kiều Na không vui. Sinh xin cùng Ngô lang đi, lại lo cha mẹ chồng không chịu rời con út, cả ngày bàn không xong. Bỗng một đứa nô nhỏ nhà Ngô, mồ hôi đầm đìa thở gấp chạy đến. Giật mình gạn hỏi, thì nhà Ngô lang cũng gặp kiếp cùng ngày, cả nhà đều mất. Kiều Na dậm chân đau buồn, khóc không dứt. Mọi người khuyên giải. Kế hoạch cùng về mới được quyết. Sinh vào thành lo việc mấy ngày, rồi ngay đêm sắp xếp hành trang. Về đến nơi, sinh cho công tử ở vườn nhàn rỗi, thường khóa cổng từ bên trong; sinh và Tùng nương đến mới mở khóa. Sinh cùng công tử và em gái đánh cờ uống rượu chuyện trò, như một nhà. Tiểu Hoạn lớn lên, dáng thanh tú, có nét hồ ly. Đi chơi nơi đô hội, ai cũng biết là con hồ ly.
Dị Sử thị nói: "Với Khổng sinh, tôi không ước ao việc được vợ đẹp, mà ước ao việc được người bạn thân thiết. Nhìn dung nhan người ấy có thể quên đói, nghe tiếng nói có thể cười khoan khoái. Được người bạn tốt thế, thỉnh thoảng gặp nhau yến tiệc thì 'tình trao hồn hợp', còn hơn là 'lộn xộn áo xiêm'."