Vương Miễn, tự Mẫn Trai, người Linh Sơn. Có tài tứ, nhiều lần đứng đầu trường văn, khí cao, hay chê mắng, thường chèn ép người. Tình cờ gặp một đạo sĩ, nhìn ông nói: "Tướng anh rất quý, nhưng bị 'nghiệt khinh bạc' trừ gần hết rồi. Với trí tuệ anh, nếu quay lại tu đạo, còn có thể lên sổ tiên." Vương cười khẩy: "Phúc trạch thì quả không biết được, nhưng đời này sao có tiên!" Đạo sĩ nói: "Sao anh thấy thấp thế? Không tìm đâu xa, chính tôi đây là tiên." Vương càng cười là bịa. Đạo sĩ nói: "Tôi có gì lạ. Nếu theo tôi đi, mấy chục chân tiên có thể thấy ngay." Hỏi: "Ở đâu?" Đáp: "Ngay gần thôi."
Bèn kẹp cây gậy giữa hai đùi, đưa một đầu cho Vương, bảo làm như mình. Dặn nhắm mắt, quát: "Dậy!" Vương thấy gậy to như cái bao năm đấu, bay vút lên không; lén sờ thì vảy lớp lớp. Hoảng sợ, không dám động. Một lúc, lại quát: "Dừng!" Rút gậy đi, rơi vào một ngôi nhà lớn, lầu cao gác dài như nơi vua ở. Có đài cao hơn trượng, trên đài điện mười một gian, tráng lệ không sánh. Đạo sĩ kéo khách lên, liền sai đồng tử bày tiệc mời khách. Trên điện bày mấy chục chiếu tiệc, phô trương chói mắt. Đạo sĩ thay lễ phục chờ.
Chốc lát, các khách từ không trung đến, cưỡi hoặc rồng, hoặc hổ, hoặc loan phượng, không một loại. Lại đều mang nhạc khí. Có nữ, có nam, có người đỏ cả hai chân. Giữa đó riêng một cô đẹp, cưỡi phượng ngũ sắc, trang phục kiểu cung đình; có tớ gái bế thay nhạc cụ, dài hơn năm thước, không phải đàn cầm đàn sắt, không biết tên. Rượu đã chuyền, món ăn lẫn lộn, vào miệng thơm ngọt, đều khác món thường. Vương lặng lẽ ngồi im, chỉ nhìn chăm cô đẹp, lòng yêu người ấy, lại muốn nghe nhạc, thầm sợ cuối cùng nàng không đàn.
Tiệc tàn, một ông già lên tiếng: "Nhờ Thôi chân nhân mời nhã, hôm nay có thể gọi là hội lớn, nên vui hết mình. Xin những nhạc khí cùng loại họp đội thành khúc." Bèn mỗi bên ghép đôi. Tiếng tơ tiếng sáo, vang suốt trời mây. Chỉ có người cưỡi phượng, nhạc kỹ không có đôi. Các tiếng đã lặng, tớ gái mới mở túi thêu, đặt ngang trên bàn. Nàng giơ cổ tay ngọc, như dáng gảy tranh, tiếng vang gấp mấy lần đàn, mạnh đủ mở ngực, nhu có thể lay phách. Đàn chừng nửa bữa cơm, cả điện lặng, không ai ho. Dứt khúc, một tiếng keng, như đập khánh trong. Cùng khen: "Tuyệt kỹ của Vân Hòa phu nhân!" Mọi người đều đứng dậy cáo biệt, hạc kêu rồng ngâm, cùng lúc tản đi.
Đạo sĩ bày giường quý chăn gấm, chuẩn bị chỗ ngủ cho Vương. Vương lần đầu thấy người đẹp, lòng đã động; nghe nhạc xong, tưởng tượng càng nhọc. Nghĩ tài điệu mình, tự khắc nhặt áo xanh áo tía như nhặt cỏ, giàu sang rồi muốn gì không được. Chốc lát trăm mối, rối như đay gai. Đạo sĩ dường đã biết, nói: "Kiếp trước anh cùng ta đồng học, sau vì ý không bền, nên rơi vào lưới trần. Ta không tách mình khỏi anh, thật muốn kéo anh ra khỏi ô trọc; không ngờ mê mờ đã sâu, mơ màng không thể nhắc tỉnh. Nay tiễn anh đi. Chưa chắc không có ngày gặp lại, nhưng làm thiên tiên phải thêm một kiếp nữa." Bèn chỉ phiến đá dài dưới thềm, bảo nhắm mắt ngồi, dặn kỹ đừng nhìn. Rồi lấy roi đánh đá. Đá bay lên, gió ù bên tai, không biết đi bao xa.
Chợt nghĩ cảnh giới phía dưới không biết thế nào, lén hé hai mắt một khe, thì thấy biển lớn mênh mông, không bờ. Sợ lớn, lập tức nhắm lại, mà thân đã theo đá cùng rơi, "ầm" một tiếng, chìm như chim âu. May xưa gần biển, hơi biết bơi nổi. Nghe người vỗ tay nói: "Ngã đẹp thay!" Đang lúc nguy cấp, một cô gái kéo lên thuyền, lại nói: "Cát lợi, cát lợi, tú tài 'trúng thấp' rồi!" Nhìn lại, tuổi chừng mười sáu mười bảy, nhan sắc rực rỡ. Vương lên khỏi nước run lạnh, xin lửa hơ. Cô gái nói: "Theo tôi về nhà, sẽ xử trí. Nếu vừa ý, đừng quên nhau." Vương nói: "Lời gì thế! Ta là tài tử Trung Nguyên, chợt gặp bối rối, qua đây nguyện lấy thân báo đáp, đâu chỉ không quên!" Cô gái lấy chèo giục thuyền, nhanh như gió mưa, chốc lát đã gần bờ. Trong khoang lấy nắm hoa sen mình hái, dẫn anh cùng đi.
Chừng nửa dặm vào thôn, thấy cửa son mở hướng nam, vào qua mấy lớp cửa, cô gái chạy vào trước. Một lát, một người đàn ông bước ra, chừng bốn mươi, vái Vương lên thềm, sai người hầu lấy mũ áo giày tất thay cho. Xong, hỏi quê quán. Vương nói: "Tôi không dối ông, tài danh cũng đôi phần nghe được. Thôi chân nhân tha thiết quyến luyến, mời lên cửa trời. Tự thấy công danh trở bàn tay, nên không muốn ở ẩn." Người đàn ông kính cẩn đứng dậy: "Đây tên Tiên Nhân đảo, cách xa nhân thế. Văn Nhược, họ Hoàn. Đời ở nơi hẻo lánh, may được gần danh sĩ." Rồi ân cần bày rượu.
Lại thong thả nói: "Tôi có hai con gái, trưởng là Phương Vân, mười sáu tuổi, đến nay chưa gặp lương duyên. Muốn dâng hầu bậc cao nhân, thế nào?" Vương ngỡ là cô hái sen, rời tiệc tạ ơn. Hoàn cho mời hai ba bậc đức tuổi trong xóm đến. Nhìn quanh, lập tức gọi nữ lang. Chốc lát, mùi thơm lạ nồng, hơn chục người đẹp vây Phương Vân ra, sáng rực dịu dàng như sen đón nắng sớm. Lạy xong, ngồi, các cô đứng hầu, thì cô hái sen cũng có mặt.
Rượu mấy tuần, một cô gái thả tóc từ trong ra, chỉ hơn mười tuổi, mà dáng điệu thanh nhã, cười dựa dưới khuỷu Phương Vân, mắt đưa sóng thu. Hoàn nói: "Con gái không ở khuê phòng, ra làm gì?" Rồi quay sang khách: "Đây là Lục Vân, con gái út của tôi. Khá thông, nhớ được cả Điển Phần." Bèn bảo ngâm thơ trước khách. Liền đọc ba bài trúc chi từ, mềm mại dễ nghe. Rồi bảo ngồi góc cạnh chị. Hoàn nói: "Vương lang thiên tài, hẳn có tác phẩm sẵn, xin cho kẻ quê này được nghe dạy?" Vương liền hăng hái ngâm một bài cận thể, tự hào, trong có hai câu: "Một thân còn đủ râu mày đó, uống nhỏ khiến tan được khối lòng." Ông già hàng xóm đọc đi đọc lại mấy lần. Phương Vân khẽ nói: "Câu trên là Tôn Hành Giả rời động Hỏa Vân, câu dưới là Trư Bát Giới qua sông Tử Mẫu." Cả tiệc vỗ tay cười. Hoàn xin bài khác. Vương đọc bài thơ chim nước: "Heo ngoài kêu cạch cạch, …" chợt quên câu sau. Vừa ngẫm nghĩ, Phương Vân thì thầm vào tai em gái, rồi che miệng cười. Lục Vân thưa cha: "Chị đã nối câu dưới cho anh rể rồi. Rằng: 'Đít chó nổ phạch phạch.'" Cả tiệc cười ầm. Vương xấu hổ. Hoàn nhìn Phương Vân, mắt giận. Vương hơi tĩnh lại, Hoàn lại xin xem văn nghệ. Vương nghĩ người ngoài đời chắc không biết bát cổ, bèn khoe bài đứng đầu của mình, đề là "Hiếu tai Mẫn Tử Khiên" hai câu, phá đề rằng: "Thánh nhân khen bậc đại hiền hiếu…" Lục Vân nhìn cha nói: "Thánh nhân không gọi tên tự môn đồ, 'Hiếu tai…' một câu, là lời của người ta." Vương nghe vậy, hứng thú tiêu tan. Hoàn cười: "Trẻ con biết gì! Không phải ở đó, chỉ bàn văn thôi." Vương lại đọc. Cứ vài câu, hai chị em lại thì thầm, hình như lời phẩm bình, chỉ lúng búng không nghe rõ.
Vương đọc đến chỗ hay, kể thêm lời phê của quan học chính: "Từng chữ đau thiết." Lục Vân thưa cha: "Chị nói: 'Nên bỏ chữ "thiết".'" Mọi người không hiểu. Hoàn sợ lời xấc, không dám hỏi. Vương đọc xong, lại kể lời tổng bình: "Trống kiệt đánh một hồi, vạn hoa cùng rụng." Phương Vân lại che miệng nói với em, hai người cười không ngẩng lên nổi. Lục Vân lại thưa: "Chị nói: 'Trống kiệt nên là bốn hồi.'" Mọi người lại không hiểu. Lục Vân hé miệng định nói, Phương Vân nhịn cười quát: "Con bé dám nói, đánh chết!" Mọi người nghi lắm, bàn đoán lẫn nhau. Lục Vân không nhịn được, nói: "Bỏ chữ 'thiết', nói 'đau' thì 'bất thông'. Trống bốn hồi, tiếng nó là 'bất thông bất thông'." Mọi người cười lớn. Hoàn giận quát. Rồi tự đứng dậy rót chén, tạ lỗi không xiết.
Vương ban đầu lấy tài danh tự phụ, mắt không coi ai thời nào; đến đây thần khí ủ rũ, chỉ toát mồ hôi. Hoàn nịnh an ủi: "Vừa có một câu, xin trong tiệc đối: 'Vương tử bên mình, không một điểm nào không giống ngọc.'" Mọi người chưa nghĩ ra, Lục Vân đáp ngay: "Miễn ông trên đầu, thêm nửa đêm nữa thành rùa." Phương Vân bật cười, hà hơi vào tay véo thịt sườn em mấy cái. Lục Vân gỡ ra chạy, ngoái lại nói: "Việc gì đến chị! Chị mắng anh ấy luôn mồm không cho là sai; sao người khác một câu lại không cho?" Hoàn quát, nàng mới cười đi.
Ông già hàng xóm cáo từ. Tớ gái dẫn vợ chồng vào phòng ngủ, đèn nến bình phong giường chiếu bày biện tinh xảo. Lại xem phòng ngủ trong, thẻ ngà đầy giá, sách nào cũng có. Hơi hỏi nạn, đáp vang không cùng. Vương đến đây mới thấy nhìn biển mà thẹn. Nàng gọi "Minh Đang", thì cô hái sen chạy đến đáp, từ đó mới biết tên. Nhiều lần bị giễu nhục, tự sợ không được trọng chốn khuê môn; may Phương Vân lời tuy ác, trong màn vẫn yêu thương. Vương ở yên vô sự, lại ngâm nga. Nàng nói: "Thiếp có lời hay, không biết chàng có nghe không?" Hỏi: "Lời gì?" Đáp: "Từ nay đừng làm thơ, cũng là một cách che dốt." Vương rất thẹn, bèn bỏ bút.
Lâu sau, Vương dần thân với Minh Đang. Nói với Phương Vân: "Minh Đang có ơn cứu mạng với tiểu sinh, xin cho chút nét mặt dễ chịu." Phương Vân bèn cho phép. Mỗi khi vui đùa phòng the, gọi cùng, hai tình càng thân, thường dùng sắc đưa mắt tay ra hiệu. Phương Vân hơi nhận ra, trách nhiều lần; Vương chỉ lẩm bẩm, gượng cãi giải.
Một đêm, đối ẩm, Vương thấy quạnh, khuyên gọi Minh Đang. Phương Vân không cho. Vương nói: "Nàng không sách nào không đọc, sao không nhớ mấy câu 'Độc nhạc nhạc'?" Phương Vân nói: "Em nói chàng không thông, nay càng ứng. Ngắt câu còn chẳng biết sao?" Cười thôi. Gặp hai chị em đi dự hẹn bạn gái hàng xóm, Vương thừa dịp vội gọi Minh Đang, thân mật hết mức. Tối ấy thấy bụng dưới hơi đau; đau xong, thì chỗ kín sưng cả. Sợ lắm, nói với Phương Vân. Nàng cười: "Chắc là ơn của Minh Đang báo rồi!" Vương không dám giấu, khai thật. Phương Vân nói: "Họa tự làm, thật không có cách. Đã không đau ngứa, cứ để đó." Mấy ngày không khỏi, buồn bực ít vui. Phương Vân biết ý, cũng không hỏi, chỉ nhìn chăm, mắt thu long lanh, sáng như sao mai. Vương nói: "Nàng là 'ngực ngay thì con ngươi sáng'." Phương Vân cười: "Chàng là 'ngực không ngay thì ngươi con mù'." Vương bật cười, xin phương thuốc. Nói: "Chàng không nghe lời hay, trước đây chưa chắc không ngờ thiếp ghen. Không biết con bé này vốn không thể gần. Hồi trước thật yêu chàng, mà chàng như gió đông thổi tai ngựa, nên bỏ không thương. Hết cách, vì chàng chữa. Nhưng thầy thuốc phải xét chỗ bệnh." Bèn xem và niệm: "Hoàng điểu hoàng điểu, vô chỉ ư Sở!" Vương không nhịn được cười lớn, cười xong thì khỏi.
Hơn tháng sau, Vương vì cha già con nhỏ, luôn nhớ nhung, nói ý với vợ. Nàng nói: "Về không khó, chỉ không có ngày hội hợp." Vương nước mắt rơi đầy mặt, xin cùng về. Nàng cân nhắc mãi mới cho. Hoàn mở tiệc tiễn đưa. Lục Vân xách giỏ vào nói: "Chị đi xa, không gì tặng. Sợ đến Hải Nam, không có nhà ở, em sớm tối thay chị dựng cung thất, đừng chê thô sơ." Phương Vân lạy nhận. Lại gần xem kỹ, thì dùng cỏ nhỏ làm lầu gác, lớn như quả bưởi, nhỏ như quả quýt, chừng hơn hai mươi tòa, mỗi tòa xà cột mái đều đếm được; trong có màn giường đệm, nhỏ như hạt mè. Vương coi như trò trẻ, mà lòng thầm than khéo.
Phương Vân nói: "Nói thật với chàng: chúng em đều là địa tiên. Vì có duyên cũ, mới được theo hầu. Vốn không muốn bước vào trần tục, chỉ vì chàng có cha già, không nỡ trái. Đợi cha hết tuổi trời, phải trở về." Vương kính cẩn vâng. Hoàn hỏi: "Đường bộ hay đường thủy?" Vương sợ gió sóng, xin đường bộ. Ra thì xe ngựa đã chờ ở cửa. Từ biệt lên đường, xe chạy nhanh. Chốc lát đến bờ biển, Vương lo không có đường. Phương Vân lấy một tấm lụa trắng, ném về phía nam, hóa thành đê dài, rộng hơn trượng. Chớp mắt chạy qua, đê cũng dần thu. Đến một chỗ, nơi thủy triều qua, bốn bề mênh mông. Phương Vân bảo dừng, xuống xe lấy đồ cỏ trong giỏ, cùng Minh Đang mấy người bày bố theo phép, chớp mắt hóa thành nhà lớn. Cùng vào cởi hành lý, thì giống hệt chỗ ở trên đảo, trong phòng ngủ bàn ghế nguyên vẹn. Lúc ấy đã hoàng hôn, bèn ngủ lại.
Sáng sớm, bảo Vương đi đón cha. Vương cưỡi ngựa về quê cũ, đến nơi, nhà đã thuộc người khác. Hỏi dân làng, mới biết mẹ và vợ đều đã mất, chỉ còn cha già. Con giỏi cờ bạc, ruộng đất hết sạch, ông cháu không nơi ở, tạm thuê ở thôn tây. Khi mới về, Vương còn chút ý công danh, lòng chưa dứt; nghe tình cảnh ấy, đau buồn tột cùng, tự nghĩ giàu sang dù có mang theo được, khác gì hoa trong không. Cưỡi ngựa đến thôn tây, thấy cha áo quần rách bẩn, già yếu đáng thương. Gặp nhau, cùng khóc mất tiếng. Hỏi đứa con bất tiếu, thì đi đánh bạc chưa về. Vương bèn chở cha về.
Phương Vân sáng sớm bái xong, đun nước mời tắm, dâng áo gấm, cho ngủ phòng thơm. Lại mời các cụ xưa đến chuyện trò, phụng dưỡng hơn nhà thế gia. Một hôm, con trai tìm đến, Vương cự tuyệt, không cho vào, chỉ đưa hai mươi lạng, sai người nhắn: "Cầm số này cưới vợ, lo sinh kế. Đến nữa thì đánh chết ngay!" Con khóc đi.
Vương về rồi, không mấy giao thiệp lễ nghi; nhưng bạn cũ đôi khi đến, nhất định tiếp đón lưu lại, khiêm tốn hơn ngày thường. Riêng có Hoàng Tử Giới, xưa cùng học cùng thầy, cũng là danh sĩ lận đận, Vương giữ lại rất lâu, thường nói chuyện kín, cho tặng rất hậu. Ở ba bốn năm, cha Vương mất, Vương dùng vạn tiền xem đất, an táng đủ lễ. Lúc ấy con đã cưới vợ, vợ quản chồng nghiêm, bài bạc cũng bớt; hôm ấy đến đám tang, mới được ra mắt cha mẹ kế. Phương Vân thấy, khen biết lo nhà, cho ba trăm lạng làm tiền ruộng đất.
Hôm sau, Hoàng và con đến thăm, thì nhà cửa đã biến mất, không biết ở đâu.
Dị Sử thị nói: Nơi có người đẹp, người ta còn tìm trong địa ngục, huống chi hưởng thụ vô cùng! Địa tiên được phép mang theo người đẹp, e rằng dưới cửa trời hóa không còn ai. Khinh bạc giảm lộc sổ, lý vốn nên thế, chẳng lẽ tiên nhân lại không kiêng? Miệng đàn bà kia sao mà ác thế!
Chú thích: Phương Vân chơi chữ: chữ "mô/một" (没) trong "một có" đọc thông tục gần như "mâu" (眸, con ngươi), nên nàng đảo "ngực không ngay thì ngươi con mù" để đùa.
