Thượng sinh là người Thái Sơn, sống một mình trong thư phòng thanh tịnh. Gặp đêm thu, ngân hà cao vằng vặc, trăng sáng trên trời, chàng thơ thẩn dưới bóng hoa, lòng nhiều ý tưởng xa xôi. Bỗng có một cô gái trèo tường vào, cười nói: "Tú tài nghĩ gì sâu thế?" Sinh lại gần nhìn, dung nhan như tiên. Mừng rỡ ôm vào, ân ái hết mực. Cô tự nói: "Họ Hồ, tên Tam tỷ." Hỏi nhà ở đâu, chỉ cười không nói. Sinh cũng không hỏi nữa, chỉ hẹn kết thân lâu dài. Từ đó đêm nào cũng đến.
Một đêm, ngồi sát gối bên đèn, sinh yêu cô, nhìn mãi không rời. Cô cười hỏi: "Nhìn thiếp chăm chăm làm gì?" Đáp: "Anh nhìn nàng như hoa thược dược đào biếc, dù nhìn suốt đêm cũng không chán." Tam tỷ nói: "Thiếp xấu xí mà được chàng để mắt đến thế; nếu thấy em thứ tư nhà thiếp, không biết sẽ điên đảo thế nào." Sinh càng xao xuyến, hận không được gặp, quỳ dài van xin. Hôm sau, cô quả dắt Tứ tỷ đến, chừng tuổi cài trâm, như hoa sen đọng sương, như hoa hạnh ướt khói, mỉm cười duyên dáng, đẹp đến cực điểm. Sinh mừng như điên, mời ngồi. Tam tỷ cùng sinh cười nói, Tứ tỷ chỉ vân vê dải thêu cúi đầu. Lát sau Tam tỷ đứng dậy cáo từ, em muốn theo, sinh níu giữ không buông, ngoảnh bảo Tam tỷ: "Khanh khanh làm ơn nói một tiếng." Tam tỷ cười: "Chàng điên vì tình rồi! Em ở lại một lát." Tứ tỷ không nói, chị bèn đi. Hai người hết sức vui vầy, rồi gối tay, kể chuyện đời, không giấu giếm. Tứ tỷ tự nói là hồ ly. Sinh quyến luyến vẻ đẹp, cũng không lấy làm lạ.
Tứ tỷ nói: "Chị em độc ác, đã giết ba người. Mê hoặc ai là người ấy chết. Thiếp may được chàng yêu, không nỡ thấy chàng chết, nên sớm dứt chị." Sinh sợ, cầu cách xử. Tứ tỷ nói: "Thiếp tuy là hồ, nhưng được chính pháp của tiên nhân, sẽ viết một lá bùa dán ở cửa phòng ngủ có thể đuổi chị." Rồi viết bùa. Sáng ra, Tam tỷ đến, thấy bùa thì lui, nói: "Con ranh phụ bạc, dồn hết lòng cho tân lang, chẳng nhớ người dắt mối. Hai người có duyên số, ta cũng không thù, nhưng hà tất thế?" Rồi đi thẳng.
Mấy hôm sau, Tứ tỷ đi nơi khác, hẹn cách một đêm. Hôm ấy sinh ra cửa ngắm, dưới núi vốn có rừng sồi, trong màu xanh mịt mờ có một thiếu phụ đi ra, cũng khá duyên dáng. Lại gần nói với sinh: "Tú tài hà tất ngày ngày dính chị em họ Hồ? Họ có cho chàng được một đồng đâu." Rồi đưa một quan tiền, nói: "Chàng mang về trước, mua rượu ngon, ta sẽ mang món nhắm nhỏ đến vui với chàng." Sinh ôm tiền về, quả đúng như dặn. Một lát, thiếu phụ đến, đặt lên bàn một con gà quay, một chiếc giò muối, liền rút dao thái từng miếng; rót rượu đùa cợt, vui vẻ lạ thường. Rồi tắt đèn lên giường, tình dục thả sức. Sáng ra mới dậy. Đang ngồi đầu giường, nắm chân xỏ giày, bỗng nghe tiếng người; lắng nghe, đã vào trong màn, thì là chị em họ Hồ. Thiếu phụ thấy bất ngờ, cuống cuồng bỏ chạy, để lại chiếc giày trên giường. Hai chị em liền quát: "Hồ ly lẳng lơ! Sao dám nằm chung với người!" Đuổi theo, một lúc mới quay về. Tứ tỷ oán sinh: "Chàng không tiến bộ, đi cặp với hồ ly lẳng lơ, không được gần nữa!" Rồi hậm hực định đi. Sinh hoảng sợ tự quỳ xuống, lời lẽ thống thiết. Tam tỷ bên cạnh khuyên giải. Tứ tỷ nguôi giận chút, từ đó thân thiết như xưa.
Một hôm, có người đất Thiểm cưỡi lừa đến cửa nói: "Tôi tìm yêu vật không phải một sớm một chiều, nay mới thấy." Cha sinh thấy lời lạ, hỏi nguyên do. Đáp: "Tiểu nhân ngày ngày lênh đênh trên sóng khói, đi khắp nơi, một năm mười mấy tháng, thường tám chín phần xa quê, em tôi bị yêu vật mê hoặc mà chết. Về rất đau hận, thề phải tìm diệt. Chạy mấy ngàn dặm, chẳng thấy dấu vết. Nay yêu ở nhà ông, nếu không diệt, sẽ có kẻ nối bước em tôi mà chết." Lúc ấy sinh gần gũi cô gái, cha mẹ cũng hơi để ý, nghe khách nói thì rất sợ, mời vào, nhờ làm phép. Khách lấy ra hai cái bình đặt dưới đất, niệm bùa chú hồi lâu. Có bốn đám khói đen tách ra chui vào bình. Khách mừng nói: "Cả nhà đều đến rồi." Rồi lấy bong bóng lợn bọc kín miệng bình, niêm phong rất chắc. Cha sinh cũng mừng, nhất định giữ khách uống rượu.
Lòng sinh thương xót, lại gần bình ngó trộm, nghe Tứ tỷ trong bình nói: "Ngồi nhìn không cứu, chàng sao phụ bạc?" Sinh càng cảm động. Vội mở niêm, nhưng nút không gỡ được. Tứ tỷ lại nói: "Không cần thế, chỉ cần hạ lá cờ trên đàn xuống, lấy kim đâm bong bóng thủng, em sẽ ra." Sinh làm theo. Quả thấy một sợi khí trắng từ lỗ bay ra, bay thẳng lên trời. Khách ra, thấy cờ nằm đất, kinh hãi nói: "Trốn mất rồi! Nhất định là công tử làm." Lắc bình cúi nghe, nói: "May chỉ mất một. Con này lẽ ra không chết, còn có thể tha." Rồi xách bình cáo từ.
Sau này sinh ở ngoài đồng, đốc thúc người làm gặt lúa, từ xa thấy Tứ tỷ ngồi dưới cây. Sinh lại gần, nắm tay hỏi han. Cô nói: "Xa cách mười xuân thu, nay đại đan đã thành. Nhưng nỗi nhớ chàng chưa quên, nên lại đến thăm." Sinh muốn cùng về nhà, cô nói: "Thiếp nay khác xưa, không được nhiễm tục tình, sau sẽ gặp lại." Nói xong không thấy nữa.
Hơn hai mươi năm sau, sinh đang ở một mình, thấy Tứ tỷ từ ngoài vào. Sinh mừng nói chuyện. Cô nói: "Nay thiếp đã có tên trong sổ tiên, lẽ ra không nên bước vào cõi trần nữa. Nhưng cảm tình chàng, kính báo ngày chàng mất. Nên sớm lo hậu sự; cũng đừng buồn lo, thiếp sẽ độ chàng làm quỷ tiên, không khổ đâu." Rồi từ biệt đi. Đến ngày ấy, sinh quả mất. Thượng sinh là người thân của bạn Lý Văn Ngọc, ông từng tận mắt thấy.