Cố sinh người Kim Lăng, giỏi nhiều tài nghệ nhưng nhà rất nghèo. Lại vì mẹ già, không nỡ rời gối mẹ, chỉ ngày ngày vẽ tranh viết chữ cho người, nhận lễ vật sống qua ngày. Hai mươi lăm tuổi mà chưa có vợ. Đối diện cửa có một căn nhà trống, một bà già và một thiếu nữ thuê ở. Vì nhà không có đàn ông nên chưa ai hỏi họ là ai. Một hôm, Cố ở ngoài vào, thấy một cô gái từ phòng mẹ bước ra, chừng mười tám mười chín tuổi, thanh tú duyên dáng, đời hiếm có, thấy Cố thì tránh, vẻ nghiêm trang lạnh lùng. Cố vào hỏi mẹ. Mẹ nói: "Là cô gái nhà đối diện, sang xin mượn kéo thước. Cô nói nhà cũng chỉ có một mẹ. Cô này không giống con nhà nghèo. Hỏi sao chưa lấy chồng thì lấy cớ mẹ già. Mai mẹ sẽ sang thăm bà ấy, nói khéo ý mình; nếu mong ước không cao thì con có thể nuôi mẹ cô ấy."
Hôm sau, đến nhà họ, thì mẹ cô chỉ là một bà già điếc. Nhìn trong nhà không có gạo qua đêm. Hỏi sinh kế, thì nhờ mười ngón tay cô gái. Thong thả thử bàn chuyện cùng ăn chung, bà già có vẻ nhận, nhưng quay sang bàn với con gái; cô lặng im, vẻ rất không vui. Mẹ Cố bèn về, kể lại tình hình mà nghi: "Cô này chẳng lẽ chê nhà ta nghèo? Cô không nói không cười, đẹp như hoa đào mận mà lạnh như sương tuyết, là người kỳ lạ!" Mẹ con thở dài suy đoán rồi thôi.
Một hôm, Cố ngồi trong thư phòng, có một thiếu niên đến xin vẽ tranh. Dung mạo rất đẹp, tính khá lả lơi. Hỏi từ đâu, đáp "thôn bên". Từ đó cứ hai ba ngày lại đến một lần, dần quen thân, rồi đùa cợt; Cố ôm lấy, cậu cũng không từ chối nhiều, bèn thân mật riêng. Từ đó qua lại rất thân. Gặp lúc cô gái đi qua, thiếu niên nhìn theo, hỏi là ai. Đáp là "cô hàng xóm". Thiếu niên nói: "Đẹp thế, vẻ mặt có gì đáng sợ?" Một lúc, Cố vào trong. Mẹ nói: "Vừa rồi cô gái sang xin gạo, nói đã cả ngày không nhóm lửa. Cô ấy rất hiếu thảo, nghèo cùng cực đáng thương, nên chu cấp ít nhiều." Cố nghe lời mẹ, vác một đấu gạo gõ cửa, nói ý mẹ. Cô nhận, cũng không tạ ơn. Ngày thường cô đến nhà Cố, thấy mẹ may áo giày, liền thay khâu vá; ra vào nhà, làm việc như con dâu. Cố càng cảm kích. Mỗi khi được quà bánh, nhất định chia cho mẹ cô, cô cũng chẳng nhắc đến. Mẹ Cố bỗng sinh nhọt nơi kín, đêm ngày rên rỉ. Cô thường đến bên giường thăm, rửa vết thương bôi thuốc, mỗi ngày ba bốn lần. Mẹ rất bất an, mà cô không ngại bẩn. Mẹ nói: "Than ôi! Sao tìm được nàng dâu như con mà hầu lão thân đến chết!" Nói xong nghẹn ngào. Cô an ủi: "Chàng rất hiếu, hơn mẹ góa con côi nhà con gấp trăm lần." Mẹ nói: "Việc bên giường, đâu phải điều hiếu tử làm được? Vả thân đã về chiều, sớm tối phạm sương móc, chỉ lo nhất chuyện nối dõi." Đang nói thì Cố vào. Mẹ khóc: "Mang ơn nương tử nhiều, con đừng quên báo đáp." Cố lạy phục xuống. Cô nói: "Chàng kính mẹ thiếp, thiếp không cảm tạ, chàng tạ làm gì?" Từ đó càng kính yêu. Nhưng cử chỉ cô cứng nhắc, tuyệt đối không dám xúc phạm.
Một hôm cô ra cửa, Cố nhìn theo, cô bỗng ngoảnh lại, mỉm cười duyên. Cố mừng ngoài ý muốn, chạy theo vào nhà cô, trêu ghẹo cũng không từ chối, vui vẻ giao hoan. Xong, cô dặn Cố: "Chuyện này có một lần chứ không có lần hai." Cố không đáp, đi về. Hôm sau lại hẹn, cô nghiêm mặt không ngoảnh lại bỏ đi. Ngày ngày đến thường gặp, cô không cho một lời hay sắc mặt tử tế. Trêu chút thì lời lạnh như băng. Bỗng ở chỗ vắng hỏi Cố: "Mấy ngày nay thiếu niên kia là ai?" Cố kể. Cô nói: "Dáng vẻ người ấy nhiều lần vô lễ với thiếp. Vì chàng thân thiết nên thiếp bỏ qua. Xin nhắn lại: còn như thế nữa, là không muốn sống!" Đến tối, Cố báo thiếu niên, và nói: "Cậu phải cẩn thận, người này không thể phạm!" Thiếu niên nói: "Đã không thể phạm, sao anh riêng phạm?" Cố nói không có. Đáp: "Nếu không có, thì lời suồng sã sao đến tai anh được?" Cố không đáp được. Thiếu niên nói: "Cũng nhờ nhắn: đừng làm bộ làm tịch; nếu không, tôi sẽ đồn khắp." Cố rất giận, hiện ra mặt, thiếu niên bèn đi.
Một tối đang ngồi một mình, cô gái bỗng đến, cười nói: "Thiếp với chàng duyên tình chưa dứt, chẳng phải số trời sao." Cố mừng như điên, ôm vào lòng. Bỗng nghe tiếng giày dồn dập, hai người giật mình dậy, thì thiếu niên đẩy cửa vào. Cố hốt hoảng hỏi: "Cậu làm gì thế?" Cười đáp: "Tôi đến xem người trinh khiết." Quay sang cô: "Hôm nay không trách người nữa chứ?" Cô nhướng mày đỏ má, không nói một lời, vội lật áo ngoài, lộ một túi da, từ tay lấy ra, là một con dao găm sáng lóng lánh dài chừng thước. Thiếu niên thấy, sợ hãi chạy lui. Cô đuổi ra cửa, nhìn bốn phía mờ mịt. Cô ném dao lên không, vang một tiếng, sáng như cầu vồng, chốc lát có vật rơi xuống kêu. Cố vội soi đèn, là một con hồ ly trắng thân đầu lìa nhau. Cố kinh hãi. Cô nói: "Đây là đứa bạn trai của chàng. Thiếp vốn tha cho, nhưng nó nhất định không muốn sống!" Thu dao vào túi. Cố kéo cô vào, nói: "Vừa rồi yêu vật phá hứng, xin đợi đêm mai." Cô ra cửa đi thẳng. Tối hôm sau cô quả đến, hai người mặn nồng. Cố hỏi về thuật ấy, cô nói: "Chàng không cần biết. Phải giữ kín, tiết lộ e không phải phúc của chàng." Lại hẹn chuyện cưới hỏi, cô nói: "Chăn gối, múc nước, chẳng phải vợ thì là gì? Đã là vợ chồng rồi, hà tất bàn cưới hỏi?" Cố nói: "Hay là nàng ghét tôi nghèo?" Đáp: "Chàng vốn nghèo, thiếp có giàu đâu? Cuộc gặp đêm nay chính vì thương chàng nghèo." Lúc chia tay dặn: "Việc vụng trộm không nên nhiều. Khi nên đến thiếp tự đến, không nên đến thì ép cũng vô ích." Sau gặp nhau, mỗi lần Cố muốn kéo nói chuyện riêng, cô đều tránh. Nhưng áo rách, củi bếp, cô đều lo liệu, chẳng khác vợ.
Mấy tháng sau, mẹ Cố mất, Cố dốc sức lo tang. Cô từ đó ở một mình. Cố nghĩ nằm một mình có thể quấy rầy, trèo tường vào, cách cửa sổ gọi mãi mà không đáp. Nhìn cửa thì thấy phòng trống khóa then. Ngầm ngờ cô có hẹn khác. Đêm lại đến, cũng thế. Bèn để miếng ngọc đeo ở cửa sổ rồi đi. Hôm sau gặp nhau ở chỗ mẹ, ra rồi cô theo sau nói: "Chàng ngờ thiếp sao? Người ta mỗi người một lòng, không thể nói với người. Nay muốn chàng hết ngờ, làm sao được? Nhưng có một việc gấp phiền chàng lo." Hỏi, đáp: "Thiếp có thai tám tháng rồi, e sớm tối sinh. 'Thân thiếp chưa rõ ràng', thiếp có thể sinh cho chàng, nhưng không thể nuôi cho chàng. Có thể bí mật báo mẹ tìm vú nuôi, giả vờ xin con nuôi, đừng nói là thiếp." Cố nhận lời, báo mẹ. Mẹ cười: "Lạ thay cô này! Hỏi cưới thì không chịu, lại riêng tư với con ta." Mừng làm theo mưu để chờ.
Hơn tháng nữa, cô mấy hôm không đến, mẹ ngờ, đến nhà dò, cửa khép im lìm. Gõ lâu, cô mới đầu bù mặt bẩn từ trong ra. Mở cửa cho vào, rồi lại đóng. Vào phòng, đã có đứa trẻ khóc oe oe trên giường. Mẹ kinh ngạc hỏi: "Sinh mấy hôm rồi?" Đáp: "Ba ngày." Mở tã xem thì là con trai, má đầy trán rộng. Mẹ mừng nói: "Con đã sinh cho lão thân cháu nội, thân con đơn độc, biết nương tựa vào đâu?" Cô nói: "Nỗi niềm riêng nhỏ nhoi, không dám phơi bày với mẹ. Đợi đêm vắng người, có thể bế con đi." Mẹ về nói với con, cùng ngầm lấy làm lạ. Đêm đến bế con về.
Mấy đêm sau, gần nửa đêm, cô bỗng gõ cửa vào, tay xách túi da, cười nói: "Việc lớn của thiếp đã xong, xin từ biệt từ đây." Vội hỏi duyên cớ, đáp: "Ơn dưỡng mẫu, thiếp từng khắc không quên. Trước nói 'có một lần không có lần hai', là vì báo đáp không ở nơi giường chiếu. Thiếp thấy chàng nghèo không cưới được vợ, định nối một sợi dây dòng dõi cho chàng. Vốn mong một lần là được, không ngờ nước tuôn lại đến, nên phá giới lần hai. Nay ơn chàng đã đền, chí thiếp cũng thành, không còn hận." Hỏi: "Trong túi là gì?" Đáp: "Đầu kẻ thù." Mở xem, râu tóc lẫn lộn, máu me be bét. Cố hoảng, lại gạn hỏi. Cô nói: "Trước không nói với chàng, vì việc cơ mật không kín sợ bị tiết lộ. Nay việc đã thành, không ngại nói: thiếp là người Chiết Giang. Cha làm tư mã, bị kẻ thù hãm hại, họ tịch thu nhà thiếp. Thiếp cõng mẹ già ra, giấu tên họ, vùi đầu cổ, đã ba năm. Sở dĩ không báo thù ngay, chỉ vì còn mẹ; mẹ mất, lại một khối thịt trong bụng, nên kéo dài mãi. Hôm trước ra đêm không có gì khác, vì đường sá cửa ngõ chưa quen, sợ sai lầm." Nói xong ra cửa, lại dặn: "Đứa con sinh ra, hãy chăm sóc tốt. Chàng phúc mỏng không thọ, đứa con này sẽ làm rạng gia môn. Đêm khuya đừng làm mẹ giật mình, thiếp đi đây!" Cố đang thê lương định hỏi đi đâu, cô lóe lên như điện, chốc lát không thấy nữa. Cố thở than đứng ngây, như mất hồn phách. Sáng ra kể với mẹ, hai mẹ con chỉ thở than lạ lùng. Ba năm sau Cố quả mất. Con mười tám tuổi đỗ tiến sĩ, vẫn phụng dưỡng bà nội đến già.
Dị Sử thị nói: "Người ta phải có hiệp nữ trong nhà, rồi mới có thể nuôi nam sủng. Nếu không, anh yêu con heo đực già của người, thì người yêu con heo cái của anh vậy!"