Trình sinh ở Bạch Hạ, tính phóng khoáng, không câu nệ. Một hôm từ ngoài về, nới dây lưng, thấy dây nặng trĩu như có vật rơi xuống, nhìn mà không thấy gì. Đang xoay trở thì có một cô gái từ sau áo bước ra, vuốt tóc mỉm cười, đẹp lắm. Trình ngờ là quỷ. Nàng nói: "Thiếp không phải quỷ, là hồ." Trình nói: "Nếu được giai nhân, quỷ còn không sợ, huống chi hồ!" Bèn ân ái cùng nhau. Hai năm sinh một con gái, tên nhỏ là Thanh Mai. Nàng thường nói với Trình: "Đừng cưới vợ khác, thiếp sẽ sinh con trai cho chàng." Trình bèn không cưới, bà con bạn bè cùng chê cười. Chí Trình lung lay, cưới họ Vương ở Hồ Đông. Hồ nghe tin giận lắm, đến cho con gái bú, rồi giao lại cho Trình nói: "Đây là con bé thua lỗ của nhà chàng, sinh hay giết tùy chàng, thiếp việc gì phải làm vú nuôi cho người ta!" Bước ra cửa đi thẳng.
Thanh Mai lớn lên thông minh, dung mạo thanh tú, giống mẹ như đúc. Chẳng bao lâu Trình bệnh chết, Vương thị tái giá. Thanh Mai ăn nhờ người chú. Chú phóng đãng không đoan chính, muốn bán cháu để làm giàu. Vừa lúc có Vương tiến sĩ đang chờ bổ nhiệm ở nhà, nghe nàng thông minh, bỏ nhiều vàng mua, cho theo hầu con gái là A Hỉ. A Hỉ mười bốn tuổi, nhan sắc tuyệt đại, thấy Mai thì vui lòng, cho ngủ cùng. Mai cũng khéo hầu hạ, biết "nghe bằng mắt", "nói bằng mày", nên cả nhà đều thương yêu.
Trong huyện có Trương sinh tự Giới Thụ, nhà nhiều lần nghèo túng, không có sản nghiệp, thuê nhà họ Vương. Sinh tính chí hiếu, giữ mình không cẩu thả, lại chuyên cần học. Thanh Mai tình cờ đến nhà ông, thấy sinh ngồi trên đá ăn cháo cám, vào nhà thủ thỉ với mẹ sinh, thấy trên bàn có món chân giò heo. Lúc ấy cha sinh đang nằm bệnh, sinh vào ẵm cha đi tiểu, phân nước dính áo, cha biết, tự hận. Sinh giấu dấu vết, vội ra giặt, sợ cha biết. Mai cho là rất lạ. Về kể lại, nói với A Hỉ: "Khách nhà ta không phải người thường. Tiểu thư không muốn tìm chồng tốt thì thôi, muốn tìm chồng tốt thì Trương sinh là người ấy." A Hỉ sợ cha chê nghèo. Mai nói: "Không đâu, cái đó còn do tiểu thư. Nếu cho là được, tỳ này sẽ lén báo để nhà họ cầu hôn. Phu nhân ắt gọi bàn với tiểu thư, tiểu thư chỉ đáp 'vâng' là xong." A Hỉ lo rốt cuộc nghèo bị thiên hạ cười. Mai nói: "Tỳ tự cho mình biết xem sĩ trong thiên hạ, ắt không nhầm."
Hôm sau Mai đến báo với bà Trương, bà giật mình, nói lời ấy chẳng lành. Mai nói: "Tiểu thư nghe tiếng công tử hiền, nên tỳ dò ý mà nói. Ông mối đi, hai chúng tôi giúp một tay, ắt hợp ý. Dù không thành thì công tử có nhục gì?" Bà nói: "Vâng." Bèn nhờ bà Hầu bán hoa đi. Phu nhân nghe cười kể với Vương, Vương cũng cười lớn. Gọi A Hỉ đến, kể ý bà Hầu. A Hỉ chưa đáp, Mai vội khen sinh hiền, quyết sẽ hiển quý. Phu nhân lại hỏi: "Đây là việc trăm năm của con. Nếu con chịu ăn cám trấu thì ta sẽ ưng cho." A Hỉ cúi đầu hồi lâu, nhìn vách mà đáp: "Giàu nghèo là mệnh. Nếu mệnh dày thì nghèo chẳng bao lâu, mà không nghèo thì không có kỳ hạn. Hoặc mệnh mỏng thì bao kẻ vương tôn gấm vóc không có chỗ cắm dùi há ít sao? Việc đó do cha mẹ." Ban đầu Vương hỏi con gái là để mua cười, đến khi nghe lời con, lòng không vui nói: "Con muốn gả cho họ Trương à?" A Hỉ không đáp; hỏi lần nữa, lại không đáp. Vương giận: "Xương hèn không biết tiến! Muốn xách giỏ làm vợ kẻ ăn mày, không biết xấu hổ chết sao!" A Hỉ đỏ mặt nghẹn lời, ngậm nước mắt lui, người mối cũng vội đi.
Mai thấy việc không thành, muốn tự lo. Qua mấy hôm, đêm đến gặp sinh, sinh đang đọc sách, giật mình hỏi đến làm gì, lời nửa nuốt nửa nhả. Sinh nghiêm mặt từ chối. Mai khóc: "Thiếp là con nhà lành, không phải người trốn theo trai, chỉ vì chàng hiền nên muốn gửi thân." Sinh nói: "Nàng thương tôi vì cho là tôi hiền. Đêm tối đi lại, người tự trọng không làm, sao lại nói người hiền làm? Bắt đầu loạn rồi mới xong, quân tử còn nói không được, huống chi không thành, bị sai thế này nàng tự xử sao?" Mai nói: "Nếu muôn một thành, chàng chịu giúp không?" Sinh nói: "Được người như nàng còn cầu gì nữa? Chỉ có ba điều không biết làm sao, nên không dám vội nhận." Hỏi: "Là gì?" Đáp: "Nàng không tự chủ được thì không biết làm sao; dù tự chủ, cha mẹ tôi không vui thì không biết làm sao; dù cha mẹ vui, thân giá của nàng chắc cao, tôi nghèo không xoay nổi thì càng không biết làm sao. Nàng mau về, điều tai tiếng đáng sợ!" Mai sắp đi, lại dặn: "Nếu chàng có ý, xin cùng lo." Sinh vâng.
Mai về, A Hỉ hỏi đi đâu, nàng quỳ xuống tự nhận. A Hỉ giận nàng trốn theo trai, định đánh. Mai khóc nói không có gì khác, bèn kể thật. A Hỉ thở dài: "Không cẩu thả hợp là lễ; nhất định bẩm cha mẹ là hiếu; không vội ưng thuận là tín; có ba đức này, trời ắt giúp, không lo nghèo." Rồi nói: "Ngươi định làm sao?" Đáp: "Gả đi." A Hỉ cười: "Con ngốc có tự chủ được không?" Đáp: "Không xong thì lấy cái chết nối theo." A Hỉ nói: "Ta nhất định cho như nguyện." Mai khấu đầu lạy.
Mấy hôm sau, Mai nói với A Hỉ: "Lời trước của tiểu thư là đùa hay thật muốn từ bi? Nếu thật thì còn chút tình nhỏ xin cũng thương cho." A Hỉ hỏi, đáp: "Trương sinh không đủ sính lễ, tỳ lại không đủ sức tự chuộc, ắt phải đủ số, thì gả tỳ cũng như không gả." A Hỉ ngẫm nghĩ: "Đó không phải việc ta làm nổi. Ta nói gả mà còn e không xong, còn nói tuyệt không lấy tiền, đó là điều đại nhân nhất định không chịu, ta cũng không dám nói." Mai nghe khóc, chỉ xin thương cứu. A Hỉ nghĩ lâu rồi nói: "Thôi vậy, ta có dành dụm riêng mấy lạng vàng, sẽ dốc túi giúp." Mai lạy tạ, lén báo Trương. Mẹ Trương rất mừng, nhiều cách vay mượn, được ngần ấy số, cất đợi tin. Đúng lúc Vương được bổ làm tể ở Khúc Ốc, A Hỉ thừa dịp thưa với mẹ: "Thanh Mai đã lớn, nay sắp nhậm chức, chi bằng cho đi." Phu nhân vốn cho Thanh Mai quá khôn, sợ dẫn con gái đi sai nghĩa, luôn muốn gả đi mà sợ con không vui, nghe con nói rất mừng. Hai hôm sau, có người đàn bà làm thuê đến báo ý họ Trương, Vương cười: "Cái ấy chỉ hợp với con tỳ, trước kia sao nói bậy! Nhưng bán làm hầu cho nhà cao thì giá phải gấp đôi trước." A Hỉ vội thưa: "Thanh Mai hầu con lâu, bán làm thiếp thật không đành." Vương bèn nhắn họ Trương, vẫn lấy số vàng cũ viết khế, gả Thanh Mai cho Trương sinh.
Vào cửa, Mai hiếu thuận cha mẹ chồng, mọi việc uốn theo ý, còn hơn cả sinh, làm lụng càng chăm, ăn cám trấu cũng không khổ. Do đó trong nhà không ai không thương quý Thanh Mai. Mai lại thêu làm nghề, bán nhanh, thương nhân đợi trước cửa mua, chỉ sợ không được. Có tiền chút ít đủ qua cảnh nghèo. Nàng lại khuyên chàng đừng vì việc nhà mà lỡ học, mọi việc kinh doanh nàng tự lo. Nhân chủ nhà đi nhậm chức, nàng đến chào A Hỉ. A Hỉ thấy nàng, khóc nói: "Em được chỗ rồi, ta vốn không bằng." Mai nói: "Ai ban cho mà dám quên? Nhưng nói không bằng tỳ này là rút ngắn tuổi thọ tỳ." Rồi khóc từ biệt.
Vương đến Tấn được nửa năm, phu nhân mất, quan tài đặt trong chùa. Hai năm sau, Vương mắc tội nhận hối lộ bị cách chức, phạt chuộc tội hàng vạn, dần nghèo không tự sống nổi, kẻ theo đều chạy tán. Lúc ấy dịch lớn nổi, Vương mắc bệnh chết. Chỉ còn một bà già theo A Hỉ, chẳng bao lâu bà cũng mất, A Hỉ lẻ loi càng khổ. Bà hàng xóm khuyên lấy chồng, nàng nói: "Ai chôn cất cả cha mẹ cho ta thì ta theo." Bà thương, cho một đấu gạo rồi đi. Nửa tháng lại đến, nói: "Tôi vì nương tử hết sức, việc khó thành: người nghèo không lo nổi đám tang, người giàu lại chê con nhà sa sút. Biết làm sao! Còn một kế, nhưng e nương tử không theo." Nàng hỏi: "Kế gì?" Đáp: "Ở đây có Lý lang muốn tìm thiếp, nếu thấy dung nhan, ắt sẽ cho hậu táng, không tiếc." Nàng khóc lớn: "Ta dòng dõi quan lại mà làm thiếp người ta ư!" Bà không nói gì đi. Ngày chỉ ăn một bữa, kéo hơi chờ đợi, nửa năm càng không chịu nổi. Một hôm bà đến, nàng khóc nói: "Khốn đốn thế này, nhiều lần muốn tự tận, còn quyến luyến sống tạm chỉ vì còn hai quan tài. Mình sắp thành xác trong rãnh, ai nhặt xương cha mẹ? Nên nghĩ chi bằng theo lời bà." Bà liền dẫn Lý đến, hé nhìn nàng, rất mừng. Lập tức lấy vàng lo chôn cất, hai chiếc quan tài đều được an táng. Xong thì đưa nàng đi, vào ra mắt chính thất. Chính thất vốn hung ghen, Lý ban đầu không dám nói chuyện nạp thiếp, chỉ nói mua tỳ. Đến khi thấy nàng, nổi giận, đánh đuổi ra, không cho vào cửa.
Nàng xõa tóc rơi lệ, đi lui không nơi. Có một ni cô già đi qua, mời về ở cùng, nàng vui theo. Đến am xin cắt tóc, ni không chịu, nói: "Ta thấy nương tử không phải kẻ lâu nằm bụi trần, trong am đồ gốm gạo thô cũng đủ tự sống, tạm gửi đây để đợi. Đến lúc, nương tử tự đi." Chẳng bao lâu, bọn vô lại ngoài chợ nhòm thấy nàng đẹp, thường gõ cửa buông lời đùa, ni không ngăn nổi. Nàng khóc muốn tự tận. Ni đến xin quan lại bộ nọ yết thị cấm nghiêm, bọn ác thiếu niên mới hơi thu dấu. Sau có người đêm đục vách chùa, ni kêu hoảng mới bỏ đi. Ni lại báo lại bộ, bắt được kẻ cầm đầu, đưa lên quận đánh roi, mới dần yên. Hơn một năm sau, có quý công tử đi qua, thấy nàng kinh ngạc, ép ni đưa tin ân cần, lại lấy hậu lễ dụ ni. Ni khéo nói: "Cô ấy dòng quan lại, không cam làm hầu thiếp. Công tử cứ về, thong thả sẽ có lời đáp." Công tử đi rồi, nàng định uống thuốc độc chết. Đêm mộng thấy cha đến, vội nói: "Cha không theo ý con, khiến con ra nông nỗi này, hối đã muộn. Nhưng hãy chậm chút đừng chết, nguyện cũ còn có thể đền." Nàng lấy làm lạ. Sáng rửa mặt xong, ni nhìn thấy giật mình: "Nhìn mặt nương tử khí đục đã tiêu hết, ngang trái không đáng lo. Phúc sắp đến, đừng quên lão ni." Chưa dứt lời nghe tiếng gõ cửa. Nàng biến sắc, đoán chắc là đầy tớ nhà quyền quý. Ni mở cửa, quả đúng. Họ gấp hỏi mưu tính thế nào, ni cười nói đỡ, chỉ xin hoãn ba ngày. Đầy tớ bẩm lại lời chủ, nói việc nếu không thành thì ni tự về phục mệnh. Ni vâng dạ, tạ cho đi. Nàng buồn lớn, lại muốn tự tận, ni can. Nàng lo ba ngày nữa lại đến, không có lời đáp. Ni nói: "Có lão thân đây, chém giết cũng tự gánh."
Hôm sau vừa xế chiều, mưa lớn trút như chậu, bỗng nghe mấy người đập cửa ồn ào. Nàng ngờ có biến, hoảng sợ không biết làm gì. Ni đội mưa mở cửa, thấy một kiệu dừng, mấy tỳ nữ dìu một người đẹp ra, người theo rực rỡ, xe mũ lộng lẫy. Hỏi thì nói: "Là nội quyến của Tư lý, tạm tránh mưa gió." Dẫn vào điện, dời giường ngồi nghiêm. Đám vợ người nhà chạy vào thiền phòng, mỗi người tìm chỗ nghỉ. Vào phòng thấy nàng, thấy đẹp, chạy báo phu nhân. Chẳng bao lâu mưa tạnh, phu nhân đứng dậy, xin xem thiền phòng. Ni dẫn vào, thấy nàng tuyệt sắc, đăm đăm không chớp mắt, nàng cũng nhìn lại hồi lâu. Phu nhân không ai khác, chính là Thanh Mai. Hai người cùng bật khóc, kể đường đi nước bước, thì ra cha chồng bệnh mất, sinh hết tang, liên tiếp đỗ, được làm Tư lý. Sinh trước đưa mẹ đi nhậm chức, sau mới dời gia quyến. A Hỉ thở dài: "Hôm nay nhìn nhau, khác gì trời với đất!" Mai cười: "May tiểu thư trắc trở không chồng, trời muốn hai ta đoàn tụ. Nếu không mưa cản, sao có cuộc gặp này? Trong đó có quỷ thần, không phải sức người." Bèn lấy mũ châu áo gấm giục nàng thay trang phục. A Hỉ cúi đầu do dự, ni khuyên giúp. Nàng lo ở chung danh không thuận, Mai nói: "Ngày trước tự có phận định, tỳ này dám quên ơn lớn! Thử nghĩ Trương lang há là kẻ phụ nghĩa?" Gượng trang điểm cho nàng, từ biệt ni mà đi.
Đến nơi, mẹ con đều mừng. A Hỉ lạy nói: "Nay không mặt mũi nào gặp mẹ." Mẹ cười an ủi. Bèn lo chọn ngày hợp cẩn, nàng nói: "Trong am nếu có một đường sống, cũng không theo phu nhân đến đây. Nếu nghĩ tình cũ, cho một căn nhà nhỏ, vừa một chiếc bồ đoàn là đủ." Mai cười không nói. Đến ngày, ôm đồ trang điểm đến, tả hữu của nàng không biết làm sao. Chợt nghe trống nhạc nổi lên, nàng cũng không thể tự chủ. Mai dẫn tỳ vú ép mặc áo, dìu ra, thấy sinh mặc triều phục lạy, nàng không tự giác cũng yểu điệu lạy lại. Mai kéo vào động phòng, nói: "Chỗ này để trống đợi chị đã lâu." Lại ngoảnh nói với sinh: "Đêm nay được báo ơn, chàng hãy đối đãi cho tốt." Quay người muốn đi. Nàng nắm vạt áo, Mai cười: "Đừng giữ em, việc này em không thay chị được." Gỡ ngón tay rồi đi.
Thanh Mai hầu hạ A Hỉ cẩn thận, không dám thay phiên ngủ đêm, mà A Hỉ cuối cùng vẫn dần e ngại không yên. Bấy giờ mẹ chồng bảo gọi A Hỉ là phu nhân. Mai vẫn giữ lễ tỳ thiếp, không dám chểnh mảng. Ba năm sau Trương được gọi vào kinh, ghé qua am, tặng ni năm trăm vàng làm lễ thọ, ni không nhận, ép mãi mới nhận hai trăm, dựng đền Đại Sĩ, dựng bia Vương phu nhân. Sau Trương làm đến thị lang. Trình phu nhân (Thanh Mai) sinh hai con trai một con gái, Vương phu nhân (A Hỉ) bốn con trai một con gái. Trương dâng thư trần tình, đều được phong phu nhân.
Dị Sử thị nói: "Trời sinh giai nhân, vốn để báo đáp bậc danh hiền, vậy mà các vương công thế tục lại để dành tặng cho con em ăn chơi, đó là điều tạo vật nhất định tranh. Nhưng chuyện kỳ lạ khúc khuỷu, khiến người se duyên phải bao công sức, tạo hóa cũng khổ tâm. Riêng Thanh phu nhân nhận ra anh hùng giữa bụi trần, thề gả mà chí thà chết; còn kẻ y mũ chững chạc kia lại bỏ đức hạnh mà cầu cao lương, sao trí lại kém con tỳ!"
