TIỀN-CĂN BÁO-HẬU
後報根前
Bá-tước Mông-tê Cà-rít-tô sự tích
(của ông Alexandre DUMAS cha soạn)
Traduit par
CUỐN THỨ NHÌ
In lần đầu 1000 cuốn
Giá mỗi cuốn...... 0 $ 30
(Cấm không được in theo nguyên bổn)
Sách nào không đóng con dấu sau đây là sách gian chẳng nên mua.
SAIGON
VI
Quan phó Biện-lý
Tại dinh kia trong thành Mạt-xây người ta cũng đương ăn lể hỏi, đúng giờ đúng ngày như lể hỏi Đăn-tết với Mẹt-xê-đết vậy.
Lể hỏi nầy đây là lể hỏi nhà thượng lưu phiệt-duyệt, chớ chẳng phải như lể hỏi kia là cũa hạ lưu lê-hoác. Trong họ đương đang ăn uống đây có người thì khi trước đã làm án-quan, nhưng gặp lúc vua Na-bô-lê-ông tức vị làm hoàng đế thì các án-quan nầy cáo thối về nhà mà ẩn dật một lúc, cùng là quan vỏ bỏ đội ngũ mà qua nhập vào đạo binh Công-đê và cũng có nhiều tay thiếu niên đã có mướn người ta đôi ba phen đi đầu quân thế cho mình, cã thảy đều không ưa vua Na-bô-lê-ông là một người dị nhơn, năm năm mông trần khổ sở, mười lăm năm khôi phục, trở nên một đứng thiên hạ đệ nhứt phong.
Họ đương đang ngồi đàm đạo, kẻ luận việc nầy, người luận việc khác, cùng luận sang qua đến hoàng-đế Na-bô-lê-ông là một ông vua vỏ tướng, đông xông tây đột, nam đã bắc trừ, làm cho đến đổi gần hết các nước Âu-châu phải hàng thuận xưng thần, tung hô Na-bô-lê-ông vạn tuế, nay phải mông trần nơi cù-lao En-bờ, làm vua một cái tiểu đão, nhơn số chừng năm sáu ngàn mạng sanh linh. Họ luận cho ông ấy chẳng còn mong trở lại nước Langsa mà khôi phục giang san gì nữa. Các án-quan lại luận đàm quốc sự, biện bác đủ lẻ, còn các quan vỏ thì dị nghị trận Mốt-cu và trận Lếp-xích; các phu-nhơn thì luận việc vua Na-bô-lê-ông phế bà chánh hậu Rô-xê-phi-nờ. Trong đám nầy là phe tôn thất chẳng phải mầng vì vận người đão điên, mà mầng vì chủ nghĩa tân chánh trị nay đã mất, thì cựu trào phục nghiệp, hết chổ phiền lòng, chẳng còn rên siết nữa.
Trong đám ấy có một ông già được thưởng thọ thánh Lù-y khuê bài, đứng dậy cầm ly tung hô vua Lù-y thứ mười tám vạn tuế và chúc cho họ đương chĩ nhựt cao thăng. Ông ấy quí danh là ông Hầu đờ Xanh-mê-răn.
Họ đương nghe ông Hầu chúc như vậy cã thảy đồng khánh hạ.
Bà Hầu đờ Xanh-mê-răn cặp con mắt rất độc hiểm, hai môi mỏng le, tuy đã năm chục tuổi rồi mà hỡi còn mảnh mai, bộ tướng phong lưu, lời nói ráo rẻ, cất tiếng mà luận rằng: Chớ phải quân cách mạng nó đuổi mình kỳ trước đó, nay mình lại để cho nó an nhàn, hưởng cuộc giàu sang, ở trong các đền đài xưa, mà chúng nó thừa dịp trong lúc kinh hoàng đặng mua một cách rẻ rề, chớ phải chúng nó có mặt đây cho chúng nó hãn dạ rằng: Trung thần là chúng ta đây, vì trong cơn dòng tôn thất đão điên thì chúng ta cũng cứ giữ một niềm trung nghỉa, trước làm sao thì sau cũng một thế chẳng hề khi nào phản phúc, chớ còn như chúng nó là quân thừa cơ hội mà tụ liểm trong cơn chúng ta đang suy sụp. Vua Lù-y khả ái cũa chúng ta thiệt là chánh vì vương, chớ còn như tay tiếm vị cũa chúng nó đó thì bất quá là Na-bô-lê-ông khã mạ mà thôi, phải không đờ Huynh-pho?
— Dạ, bẩm lịnh phu-nhơn, tôi xin lổi lịnh phu-nhơn vì không có nghe cho hết chuyện, chẳng hiễu lịnh phu-nhơn luận việc chi, xin lịnh phu-nhơn nói lại.
Ông Hầu nói:
— Bà nó khéo thì thôi, trẻ nó gần nên đôi lứa, để cho nó khỉ đoan tình nghĩa với nhau, hơi nào luận đàm quốc sự với nó.
Nàng dâu là con bà Hầu thiệt là một ã tuyệt sắc giai nhơn, mặt trong tợ ngọc, da trắng như ngà, đứng dậy thưa rằng:
— Thưa mẹ, nãy giờ con choán đám mà nói chuyện với ông đờ Huynh-pho. Nay con đã nói chuyện rồi, mẹ muốn nói chi thì kêu ông đờ Huynh-pho mà nói.
Bà Hầu nói:
— Mẹ tha lổi cho con.
Vừa nói vừa cười. Ai thấy cái mặt khô khan bà Hầu nầy mà cười cũng đều lấy làm lạ, vì mặt đã khô khan mà lòng lại hay sâu hiểm, cứ việc bắt lỗi bắt phải, bắt rộng bắt hẹp, nhiều thế nhiều cách không ai chịu nổi. Ấy là với thiên hạ thì vậy, còn tình mẫu nữ thì trời đã phú tánh cho mổi người, dầu cho cọp đi nữa, hung dữ với ai, chớ chẳng hề thấy bạo tàn với con cái. Bà Hầu bèn nói rằng:
— Mẹ tha lỗi cho con...... À Đờ Huynh-pho, hồi nãy đó ta luận rằng: Cái quân theo phe Na-bô-lê-ông đó chẳng hề khi nào có lòng nhiệt thành trung hậu như ta.
— Dạ, dám bẩm lịnh bà, tuy chúng nó không được vậy mặc lòng, chớ chúng nó cũng có một đều bồi bổ lại được: là đều mê hoặc, chúng nó coi Na-bô-lê-ông như tiên tri Mao-mết tây phang vậy; nhưng quân ấy cả thảy là đám hạ lưu tham tâm vô yểm, nó kính Na-bô-lê-ông như đứng cầm quờn bình đẳng vậy.
— Bình đẳng gì! Na-bô-lê-ông mà cầm quờn bình đẵng gì! Vậy chớ bậu bỏ Ra-bết-bi-e đi đâu? Luận như vậy là bậu thêm tài cho chú Cọt đó; va đã giựt ngôi thiên tữ thì đủ, đừng cho va giựt luôn cái tài của thiên hạ nữa.
— Dạ, bẩm lịnh bà, tài của ai tôi để cho nấy, mô dám thâm thù. Nhưng trong hai đứng ấy như ông Rô-bết-bi-e đã lập bình đẵng mà bình đẵng hạ để, còn như ông Na-bô-lê-ông cũng lập bình-đẵng mà là bình đẵng cao thăng. Một ông thì đam vua chúa hạ bực xuống ngan gươm máy, còn ông nọ lại đam dân giã lên ngang bực ngôi báu. Nhưng vậy hai ông cũng đều là người tàn bạo đã di xủ vạn niên. Song le cũng bởi đó mà nay tuy ông Na-bô-lê-ông đã vận kiễn thời quai rồi, song mà phe đãng hãy còn. Như ông Cà-rom-ven là đầu lảnh cách-mạng Hồng-mao tài bằng phân nữa Na-bô-lê-ông mà hãy còn có phe đãng thay!
— Huynh-pho! Những chuyện bậu tĩ hứng nãy giờ đó đều là trí lự cách mạng, ngươi có biết không? nhưng vậy ta cũng tha lổi cho ngươi, vì hổ phụ sanh hổ tữ, luông mẩu xuất luông nhi, chẳng khi nào chạy khỏi, nghe không, Huynh-pho.
Huynh-pho nghe nói vậy đỏ mặt tía tai.
— Dạ, bẩm lịnh bà: Số là cha tôi thiệt có theo phe cách mạng mà không có bỏ thâm xin thí vua; trong cơn kinh hoàng, lịnh bà bị phát phối thì cha tôi cũng bị phát phối; trong cơn lịnh tôn nghiêm bị dẩn ra pháp trường, thì khi ấy ông già tôi cũng gần bay đầu.
— Phải, mà nhưng vậy cha ta với cha ngươi hai người chẳng phải đồng đạo, vì cha ta cứ giữ một lòng trung thành với dòng tôn-thất, dầu thời vận suy vi chớ cũng cứ giữ một niềm tôi chúa. Còn cha ngươi thì lật đật theo tân-trào mà cách mạng, rồi sau làm tới Hội-nghị-viện hội-viên.
Nàng dâu nói: Mẹ ôi, mẹ ôi, đã có định trước không nên nhắc tới việc ấy làm chi.
Đờ Huynh-pho nói: Dạ-bẩm lịnh bà, ôi cũng xin hiệp lực cùng cô hai đây mà trăm lạy lịnh bà bỏ qua chuyện củ đi. Lịnh bà nhắc lại làm chi những chuyện đã qua rồi, dầu trời đi nữa cũng không lẻ cải nổi, vì trời canh cãi cuộc tương lai, chớ chẳng hề sữa đổi được cuộc quá khứ. Còn chúng ta là loài người đây, nếu đổi không được cuộc quá khứ, thì cũng nên bỏ qua thì hay hơn.
Tôi đã thề chẳng hề khi nào đồng chí với cha tôi mà lại tôi đã cãi danh diệt tánh rồi nữa. Cha tôi tên là Noạt-chê chắc bây giờ đây hởi còn theo phe Na-bô-lê-ông; còn tôi thì theo phe tôn thất tên tôi là đờ Huynh pho. Xin lịnh bà hảy xuống phước để cho cây chuối già tàn ruội đi, còn cái nãy cái chồi nó lần lần vẹt gốc mà mọc riêng. Bề gì nó cũng còn dính bén hơi bám, chớ chẳng lẻ lịnh bà bảo phân rể dứt chồi liền cho đặng.
Ông Hầu nói: Luận như đờ Huynh-pho đó phải lắm a bà. Nầy Huynh-pho ta đã năn nĩ với bả hết sức, biểu bả bỏ chuyện cũ đó đi, mà bả không nghe. Có lẻ bữa nay ngươi luận đó chắc là bả nghe rồi đa Huynh-pho.
Bà Hầu nói: Chuyện cũ bỏ qua thì ta cũng đành, mà ta muốn Huynh-pho chớ cứng cát về việc hậu lai, Huynh-pho ôi, con chớ khá bỏ qua vì ta đã bảo lảnh cho con trước lịnh Muôn năm, lịnh Muôn năm cũng đành hạ cố lời ta mả bỏ qua chuyện cũ. (Bà Hầu giơ tay cho Huynh-pho hôn rồi nói rằng): cũng như ta nghe lời cầu khẩn cũa con mà quên chuyện cũ vậy, song le từ nầy về sau hể con bắt được quân âm mưu tạo phản, thì con cứ kéo thẳng mà làm, chớ khá tư vị, vì ai ai cũng có ý dòm hành con, đừng có đễ cho người ta nghi nan được.
— Dạ, bẩm lịnh bà, nhứt là trong lúc nầy con phải giữ sự oai nghi, vì đã có người cáo con về việc quốc sự rồi. Con cũng đũ cớ chống cự, nhưng việc ấy hởi còn lòng-dòng.
— Vậy sao?
— Dạ, con lấy làm nghi ngại, vì Na-bô-lê-ông đương thời ở tạ En-bờ, rất gần nước Lang-sa; những phe đảng cũa va hãy còn trông cậy lắm. Tại Mạt-xây đây chẳng thiếu gì những quan vỏ ăn nữa phần lương, mổi ngày kiếm chuyện gây gổ với phe theo dòng tôn-thất; bởi ấy thượng lưu thì hay thí vỏ, hạ lưu thì đâm chém nhau rầm rầm.
Ông Bá đờ Xanh-vơ là bạn hữu cố cựu cũa ông Hầu đờ Xanh Mê-răn và là quan cận thần cũa ông Bá Đạt-toa, nói:
— Túc hạ đừng lo, có Đồng-minh-thánh-hội, đang tính dời Na-bô-lê-ông đi chổ khác.
Ông Hầu đờ Xanh-mê-răn nói: Hồi lão ở Ba-ri sữa soạn mà đi thì lảo có nghe nói chuyện đó, không biết họ tính dời Na-bô-lê-ông về đâu?
— Dời về cù-lao Xanh-tê-le-nờ.
Bà Hầu hỏi:
— Cù-lao Xanh-tê-le-nờ ở đâu?
— Ở cách đây hai ngàn dậm khỏi đường Nhiệt-đạo.
— Vậy mới là phải cho chớ, vẩn cù-lao En-bờ ở giữa biển, bên nây thì cù-lao Cọt là chổ Na-bô-lê-ông sanh trưởng, bên kia thì thành Nấp là chổ em rể Na-bô-lê-ông đang làm vua, còn trước mặt thì là xứ I-ta-li là nơi Na-bô-lê-ông khi trước muốn đặt con mình trị vì thiên-hạ.
Đờ huynh-pho nói:
— Nói thì nói như vậy, chớ không lẻ dời Na-bô-lê-ông đi đâu được, Chánh-phủ ta đã có lập tờ minh-ước trong năm 1814 phải để Na-bô-lê-ông tại cù-lao En-bờ.
Ông Bá đờ Xanh-vơ nói: Chánh-phủ sẻ để lời minh-ước dẹp lại một bên, vì khi Na-bô-lê-ông giết ông Đăn-ghi-en công-tước thì Na-bô-lê-ông có giữ lời minh-ước chẳng?
Bà Hầu nói: Phải, nay đã nhứt định: Đồng-minh-thánh-hội thì giãi Na-bô-lê-ông cho yên Âu-châu, còn đờ Huynh-pho thì giãi phe đãng va cho yên Mạt-xây. Vua trị vì hay là chẳng trị vì: Nếu vua trị vì thì Chánh-phủ phải mạnh, các quan phải hẳn hòi thì mới tiên phòng sự tệ được.
Đờ Huynh-pho vừa cười vừa nói: Khi nào họ đã phạm rồi thì quan phó Biện-lý mới tới nơi, thì làm sao tiên phòng đều tệ được.
— Tiên phòng không được thì trừ tuyệt.
Họ đương đang bàn luận, thình lình có tên gia-đinh vào nói nhỏ với ông đờ Huynh-pho.
Ông đờ Huynh-pho cáo lổi với họ đương mà bước ra đi.
Đoạn một hồi trỡ lại thì nàng dâu hỏi: Có việc chi cần kíp lắm mà phải bỏ đi như vậy?
— Có một việc rất trọng, nên tôi phải cáo lổi mà đi.
— Việc chi mà trọng dữ vậy?
— Số là sở Tuần-thành có bắt được một đám âm mưu tạo phãn đem giải nạp cho tôi.
Bà Hầu nói: Ở đâu mà lẹ vậy.
Đờ Huynh-pho nói: Có đơn đầu cáo đây để tôi đọc cho các ông các bà nghe.
Bẩm quan Biện-lý đặng rỏ:
« Tôi là người phe tùng tôn-thất và đạo Thiên-chúa đến đầu cáo cho quan lớn hay rằng: Tên Ết-mông-Đăn-tết là phó Cạp-bì-tên tàu Pha-ra-ông ở thành Xi-miệt chạy về Mạt-xây, dọc đường có ghé lại thành Nấp đặng vua Mư-ra là em rể vua Na-bô-lê-ông giao văn thơ cho Đăn-tết đem qua Cù-lao En-bờ đặng mà trao cho vua Na-bô-lê-ông là người chiếm đoạt ngôi nước Langsa, cùng lãnh một cái thơ của quan Thượng-tướng-quân Bẹt-trăn đem về Ba-ri giao cho hội đại-biểu phe của vua Na-bô-lê-ông. »
« Phải bắt va mà xét lấy thơ hoặc tại mình, hoặc tại nhà cha va, hoặc ở dưới phòng tàu Pha-ra-ông thì quan lớn rỏ cơ mưu. »
Nàng dâu nói: Cái đơn đầu cáo nầy là thơ rơi gởi cho quan Biện-lý, chớ có phải gởi cho ông đâu.
— Phải, mà quan Biện-lý mắc đi khỏi, người ký lục có quờn khai các thơ ra coi, thấy công chuyện như vậy thì liền cho đi mời tôi và đã ra lịnh bắt rồi.
Bà Hầu hỏi: Té ra người phạm đã bị bắt rồi sao?
Nàng dâu sữa lại: Nghĩa là người bị cáo, chớ chẳng phải người phạm.
Đờ Huynh-pho trả lời: Dạ, bẩm lịnh bà, lính tuần thành đã bắt nó rồi, nếu xét mà bắt được cái thơ nói trong đơn đây, thì nó không khỏi đứt đầu.
Nàng dâu hỏi: Bây giờ họ để thằng bị cáo ấy tại đâu?
Ông Hầu nói: Con phải đi lập tức mà tra vấn, bổn phận mình làm chẳng nên bế trể, lịnh mạng của vua chẳng phải vừa.
Nàng dâu chấp tay nói: Tôi xin ông có lòng quảng đại dung túng cho người ta, vì ngày nay là ngày lể hỏi của đôi lứa mình.
— Tôi cũng sẻ ráng sức mà làm vừa lòng Cô hai. Nhưng nếu mà quả tang chánh án thì phải trừ khử chớ chẳng dung túng được.